Nghịch lý ngành xây dựng 2026: Đứng trước cơ hội 1 triệu tỷ nhưng phải gồng mình 'sinh tồn' vì cơn bão giá vật liệu

Bước vào năm 2026, nền kinh tế Việt Nam đặt ra những kỳ vọng lớn lao về sự bứt phá để đạt được mức tăng trưởng GDP ở con số hai chữ số.

Theo quan điểm của ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty CP bất động sản Toàn Cầu - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), để hiện thực hóa mục tiêu này, ba trụ cột chính cần được kích hoạt mạnh mẽ bao gồm: Nông lâm nghiệp xuất khẩu, Công nghiệp - Xây dựng và Tiêu dùng. Trong đó, nhóm ngành công nghiệp và xây dựng, vốn đang đóng góp từ 9% đến 10% vào GDP cả nước, được giao trọng trách nặng nề là phải gánh vác mục tiêu tăng trưởng lên tới 12% trong năm 2026.

Tuy nhiên, ông Hiệp cũng thẳng thắn chỉ ra rằng bức tranh thực tế hiện nay đang đặt các doanh nghiệp trong ngành vào một tình thế cực kỳ nan giải, nơi ranh giới giữa sự "sinh tồn" và phát triển trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Cơ hội dành cho ngành xây dựng trong năm 2026 là rất lớn và mang tính lịch sử khi Chính phủ quyết định giải ngân nguồn vốn đầu tư công khổng lồ lên đến 1 triệu tỷ đồng.

Mặc dù khối lượng công việc dồi dào, nhưng đi kèm với đó là những thách thức mang tính sống còn đối với các nhà thầu. Những tác động tiêu cực từ xung đột tại Trung Đông đã thổi bùng lên cơn bão giá vật liệu đầu vào, gây áp lực lên chi phí sản xuất.

Minh chứng thực tế cho thấy giá dầu diesel đã tăng mạnh từ 17.000 đồng lên đến 35.000 đồng/lít, tức là tăng hơn gấp đôi, trong khi nhựa đường asphalt cũng tăng từ 12.000 đồng lên 19.000 đồng/kg.

"Áp lực chi phí đẩy hàng loạt nhà thầu vào thế tiến thoái lưỡng nan khi việc tiếp tục thi công đồng nghĩa với thua lỗ nặng nề, nhưng nếu dừng lại thì lại vi phạm hợp đồng", ông Hiệp nhận định.

Bên cạnh những khó khăn về chi phí, năng lực nội tại của các doanh nghiệp trong ngành cũng đang là một dấu hỏi lớn. Ông Hiệp thông tin, hiện nay, số lượng doanh nghiệp xây dựng có quy mô vốn trên 500 tỷ đồng chỉ đếm trên đầu ngón tay, dẫn đến khả năng hấp thụ các siêu dự án trở nên rất khó khăn nếu không có những giải pháp tháo gỡ kịp thời.

Đối với thị trường bất động sản, dù năm 2025 đã ghi nhận nhiều điểm sáng về mặt thể chế thông qua Nghị quyết 171 của Chính phủ và các bộ luật sửa đổi giúp giải quyết nhiều nút thắt về pháp lý, quy hoạch và thủ tục đầu tư, nhưng những khó khăn mới lại xuất hiện. Điển hình như tại Hà Nội, mặc dù có khoảng hơn 400 dự án dự kiến được tái khởi động vào cuối năm 2025, nhưng ngay khi "nút thắt" pháp lý vừa được mở ra thì "điểm nghẽn" tín dụng lại bắt đầu siết chặt.

Ông Hiệp chia sẻ, bản chất của ngành bất động sản vốn phụ thuộc tới 70% vào nguồn vốn vay ngân hàng, nhưng hiện nay các ngân hàng lớn, bao gồm cả nhóm Big 4, đang có động thái từ chối cấp tín dụng cho các dự án mới. Các tổ chức tín dụng này chỉ lựa chọn rất khắt khe một số ít dự án tại các khu vực trọng điểm như Hà Nội và TP.HCM.

Đáng lo ngại hơn cả là tình trạng lãi suất vay vốn đang tăng vọt kể từ đầu quý II năm 2026. Lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp đã bị đẩy từ mức 7 - 7,5% lên tới 11 - 12%/năm, trong khi lãi suất cho vay cá nhân mua nhà đã chạm ngưỡng 14 - 15%/năm. Theo đánh giá từ ông Hiệp, đây là mức chi phí vốn "bất khả thi" cho cả chủ đầu tư lẫn những người có nhu cầu mua nhà ở thực.

Cũng theo ông Hiệp, tình trạng nguồn tiền bị tắc nghẽn khiến các doanh nghiệp không thể triển khai dự án, dẫn đến hàng tồn kho đứng trước nguy cơ trở thành những khoản nợ xấu khổng lồ do thiếu tính thanh khoản. Việc xử lý khối nợ xấu lên tới 1 triệu tỷ đồng của toàn nền kinh tế được dự báo sẽ rơi vào bế tắc nếu dòng tiền không sớm được khơi thông.

Chính vì vậy, năm 2026 được nhận định là một năm cực kỳ sóng gió đối với thị trường bất động sản, và trong bối cảnh biến động khốc liệt của lãi suất cũng như chi phí đầu vào, mục tiêu thiết thực nhất của cộng đồng doanh nghiệp lúc này chỉ đơn giản là cố gắng để "tồn tại". Để đạt được mức tăng trưởng 12% như kỳ vọng và đóng góp vào mục tiêu chung của cả nước, điều kiện tiên quyết là phải có sự điều chỉnh linh hoạt và nới lỏng từ chính sách tiền tệ nhằm hạ nhiệt lãi suất và khơi thông dòng vốn.

Chia sẻ về tầm quan trọng của ngành, ông Nguyễn Quốc Hiệp nhấn mạnh rằng xây dựng và bất động sản có vai trò lan tỏa rất lớn đến nhiều lĩnh vực khác nhau. Riêng ngành bất động sản đã liên quan trực tiếp đến hơn mười ngành kinh tế khác, từ sản xuất vật liệu xây dựng, xi măng cho đến các ngành dịch vụ như khách sạn và du lịch.

Ông Hiệp ví von rằng trong bối cảnh thắt chặt tín dụng như hiện nay, việc bất động sản không tiếp cận được nguồn vốn cũng giống như tình cảnh "cá mất nước", khiến doanh nghiệp mất đi thị trường và khả năng hoạt động. Ông Nguyễn Quốc Hiệp cũng thừa nhận rằng năm 2026 sẽ là một năm rất căng thẳng cho cả hai lĩnh vực này.

Để đối phó với những thách thức hiện nay, ông Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng các doanh nghiệp phải tự mình tìm ra những hướng đi mới và những "khoảng sáng" để có thể duy trì sự tồn tại. Cụ thể, đối với các doanh nghiệp bất động sản trong năm 2026, ông Hiệp đưa ra hai định hướng chiến lược quan trọng.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần lựa chọn những phân khúc thị trường có khả năng tiêu thụ tốt, tập trung vào các chủ trương mà Nhà nước đang khuyến khích như nhà ở xã hội và nhà ở phân khúc trung bình để giảm giá thành sản phẩm.

Thứ hai là cải tạo chung cư cũ, điều này đóng góp cho bộ mặt đô thị, xây dựng phát triển của các thành phố mới, thành phố lớn.

"Tôi cho rằng, đây chính là một thách thức và cũng là giải pháp sáng tạo của từng doanh nghiệp để có thể vượt qua khó khăn về tín dụng của năm 2026", ông Hiệp khẳng định.