Nhìn từ Trung Quốc, Mỹ... nhiều tuyến đường sắt cao tốc vẫn 'vỡ trận': Chuyên gia nói gì về dự án 67 tỷ USD của Việt Nam?

Chia sẻ trên chương trình của VTC News, GS.TS Bùi Xuân Phong - nguyên Chủ tịch Hội Kinh tế và Vận tải Đường sắt Việt Nam đã đưa ra nhiều nhận định đáng chú ý về dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tổng mức đầu tư lên tới 67 tỷ USD.

Theo ông Phong, nhìn ra thế giới, không ít dự án đường sắt tốc độ cao chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng. Điển hình là tuyến Đài Bắc - Cao Hùng tại Đài Loan (Trung Quốc). Dù sở hữu công nghệ hiện đại, dự án này từng rơi vào tình trạng suýt phá sản vì doanh thu vé không đủ để trả lãi vay.

Tại một số quốc gia như Hoa Kỳ hay Hàn Quốc, đường sắt tốc độ cao cũng gặp nhiều thách thức. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí đầu tư quá lớn, khiến hiệu quả tài chính thấp. Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng phức tạp, cùng sự cạnh tranh mạnh mẽ từ hàng không và đường bộ, cũng làm giảm sức hấp dẫn của loại hình vận tải này.

Đặc biệt, tại Hoa Kỳ, mật độ dân số thấp và phân bố dân cư phân tán là những yếu tố khiến đường sắt tốc độ cao khó phát huy hiệu quả. Dự án đường sắt tốc độ cao California là một ví dụ điển hình khi liên tục đối mặt với các vấn đề về chi phí và tiến độ. Từ mức dự toán ban đầu khoảng 33 tỷ USD, tổng vốn đầu tư của dự án đã tăng lên hơn 128 tỷ USD, trong khi thời gian hoàn thành nhiều lần bị điều chỉnh.

Nhìn ra phía quốc gia láng giềng là Trung Quốc, ghi dấu ấn dẫn đầu thế giới về phát triển đường sắt tốc độ cao. Theo GS.TS Bùi Xuân Phong, có 3 yếu tố chính giúp Trung Quốc thành công: quy mô đầu tư lớn từ Chính phủ, khả năng tiếp thu và làm chủ công nghệ, cùng nhu cầu vận tải hành khách rất cao nhờ dân số đông.

Từ những kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải đi theo mô hình của Trung Quốc hay Nhật Bản, mà cần xây dựng chiến lược riêng phù hợp với điều kiện trong nước. Mục tiêu cốt lõi là hiện đại hóa hạ tầng giao thông, từng bước làm chủ công nghệ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Doanh nghiệp Việt sẵn sàng tham gia

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư, khi nhiều doanh nghiệp tư nhân bày tỏ mong muốn tham gia theo hình thức đối tác công - tư (PPP) hoặc đầu tư kinh doanh. Danh sách gồm 13 nhà đầu tư, đáng chú ý như CTCP Tập đoàn Trường Hải (THACO), liên danh Mekolor - Great USA, CTCP Xây dựng Thăng Long Quốc gia, CTCP Vận tải đường sắt Việt Nam, CTCP Tập đoàn Discovery, CTCP Reign… Trong khi đó, Tập đoàn Vingroup (HoSE: VIC) đã rút lui để tập trung nguồn lực cho các dự án khác.

Nhiều doanh nghiệp lớn đã chủ động chuẩn bị năng lực để tham gia sâu hơn vào dự án. Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) là một trong những đơn vị tiên phong khi đầu tư dự án sản xuất ray đường sắt và dự kiến cho ra mắt sản phẩm đầu tiên vào năm 2027.

Trong lĩnh vực đầu máy, toa xe, THACO đã thiết lập các mối quan hệ hợp tác chiến lược trong ngành công nghiệp đường sắt, đồng thời triển khai đầu tư tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng tại TP. HCM. Cùng với đó, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đang đề xuất xây dựng một tổ hợp công nghiệp đường sắt với tổng vốn đầu tư khoảng 17.500 tỷ đồng.

Các doanh nghiệp xây dựng lớn như Đèo Cả, Vinaconex (HoSE: VCG)… cũng đang tích cực chuẩn bị nguồn nhân lực, máy móc thiết bị, đồng thời nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống đường sắt phát triển, sẵn sàng tham gia “cuộc chơi” hạ tầng quy mô lớn trong thời gian tới.