Quyết tự chủ sản xuất đầu máy, toa xe: THACO đầu tư tổ hợp đường sắt, Đèo Cả, FECON, VinFast... nhập cuộc

Mới đây, tại phiên thảo luận của Đại hội XIV, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá trong phát triển kết cấu hạ tầng, coi đây là một trong những trụ cột quan trọng của kỷ nguyên phát triển mới.

Đáng chú ý, Bộ trưởng cho biết mục tiêu đặt ra là doanh nghiệp Việt Nam phải từng bước làm chủ công nghệ trong các lĩnh vực hạ tầng then chốt như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, sân bay, nhà ga và cảng nước sâu. Trước mắt, việc làm chủ cần bắt đầu từ khâu vận hành, khai thác, sau đó tiến tới nắm bắt công nghệ thiết kế, sản xuất linh kiện, vật tư, lắp ráp toa xe, đầu máy… qua đó từng bước giảm sự phụ thuộc vào các nhà thầu nước ngoài.

Trong lĩnh vực đường sắt, đầu máy và toa xe đang trở thành mảng thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp lớn. Đầu năm 2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đề nghị Tập đoàn THACO tham gia nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, sản xuất toa tàu và đầu máy phục vụ các dự án đường sắt.

Hiện nay, THACO đã thiết lập nhiều mối quan hệ hợp tác chiến lược trong lĩnh vực công nghiệp đường sắt, đồng thời triển khai đầu tư xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng tại TP. HCM. Doanh nghiệp này đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa đầu máy phục vụ các dự án đường sắt đô thị đạt khoảng 25%; đến năm 2035, tỷ lệ nội địa hóa đối với toa xe, vật tư và thiết bị có thể đạt khoảng 70%.

Song song với đó, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cũng đang đề xuất triển khai một tổ hợp công nghiệp đường sắt với tổng vốn đầu tư khoảng 17.500 tỷ đồng. Dự án hướng tới mục tiêu tiếp nhận chuyển giao công nghệ, đầu tư máy móc, thiết bị để sản xuất đầu máy, toa xe cho các tuyến đường sắt quốc gia có tốc độ dưới 20 km/h, đồng thời mua thiết kế để chế tạo toa xe phục vụ các tuyến đường sắt đô thị.

Theo lộ trình, trong giai đoạn 2029 - 2031, tổ hợp này sẽ thực hiện lắp ráp đầu máy, toa xe khách có tốc độ dưới 160km/h, tàu điện đô thị và toa xe hàng tốc độ 120km/h. Trong 4 năm tiếp theo, VNR đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 30%, đồng thời mở rộng sản xuất linh kiện, phụ tùng phục vụ ngành đường sắt.

Ngoài ra, nhiều ông lớn đã cũng đã nhập cuộc. Tập đoàn Đèo Cả “bắt tay” cùng FECON (HoSE: FCN) nghiên cứu tham gia lĩnh vực này, trong khi VEAM (UPCoM: VEA) bày tỏ mong muốn tham gia chuỗi cung ứng linh kiện, kết cấu cơ khí và bảo dưỡng đầu máy, toa xe cho các tuyến đường sắt. Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng đã làm việc với Thành Công, VinFast… về vấn đề này.

Với lợi thế về công nghệ và năng lực sản xuất, các doanh nghiệp này hoàn toàn có thể tham gia vào lĩnh vực chế tạo đầu máy, toa xe phục vụ các dự án đường sắt quy mô lớn trong nước. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, cùng với các tuyến metro tại Hà Nội và TP. HCM, nhu cầu về đầu máy, toa xe sản xuất nội địa ngày càng trở nên cấp thiết. Đây cũng là cơ hội để ngành công nghiệp ô tô nội địa mở rộng sang lĩnh vực đường sắt, góp phần thúc đẩy chuỗi cung ứng trong nước và giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu.