Sát 'giờ G' thực hiện kiểm định khí thải hơn 70 triệu xe máy, hạ tầng đang đáp ứng đến đâu?

Để chuẩn bị cho lộ trình kiểm định khí thải xe máy trên phạm vi cả nước, ngành đăng kiểm đang đứng trước một khối lượng công việc rất lớn, cả về hạ tầng kỹ thuật, nhân lực lẫn cơ chế chính sách.

Theo đề xuất mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ tháng 7/2027, xe máy tại Hà Nội và TP.HCM sẽ chính thức phải thực hiện kiểm định khí thải. Đến năm 2028, toàn bộ xe máy tại hai đô thị lớn này phải đáp ứng mức 2, với nồng độ khí CO tối đa 4,5% và HC đối với động cơ bốn kỳ không vượt quá 1.200 phần triệu (ppm). Các đô thị lớn khác như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế sẽ bắt đầu áp dụng từ tháng 7/2028.

Chiều 29/1, trao đổi tại tọa đàm về kiểm soát khí thải phương tiện, ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, ngành đăng kiểm chỉ còn khoảng 18 tháng để chuẩn bị cho mốc thời gian 1/7/2027.

Với số lượng xe máy cần kiểm định lên tới hơn 70 triệu chiếc, cả nước ước tính cần xây dựng mạng lưới hơn 5.000 cơ sở kiểm định, tương ứng với hơn 5.000 bộ thiết bị đo khí thải và hơn 5.000 đăng kiểm viên.

Phần lớn các cơ sở này sẽ được đầu tư, tận dụng từ hệ thống bảo dưỡng, sửa chữa xe máy hiện có của các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam.

Song song với hạ tầng vật chất và nhân lực, bài toán dữ liệu cũng được đặt ra ở quy mô chưa từng có. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang thiết kế hệ thống phần mềm quản lý hơn 70 triệu xe máy, kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo để quản lý dữ liệu, hỗ trợ người dân đưa xe đi kiểm định thuận lợi, nhanh chóng và hạn chế gian lận, tiêu cực trong quá trình thực hiện.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc áp dụng quy chuẩn khí thải xe máy không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí mà còn gián tiếp giúp giảm chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do các bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường gây ra.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng lực hiện tại của hệ thống đăng kiểm và các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng vẫn còn khoảng cách khá lớn so với nhu cầu. Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, cả nước hiện có gần 70 triệu mô tô, xe gắn máy sử dụng động cơ đốt trong đang lưu hành, riêng Hà Nội gần 6 triệu xe và TP.HCM gần 9 triệu xe.

Để kiểm định khí thải cho số lượng phương tiện này tại hai đô thị lớn, cần khoảng 1.000 dây chuyền kiểm định, trong đó Hà Nội cần khoảng 400 và TP.HCM khoảng 600 dây chuyền. Trong khi đó, tổng số cơ sở đăng kiểm xe cơ giới và cơ sở bảo hành, bảo dưỡng có thể tham gia kiểm định khí thải tại hai thành phố này hiện mới chỉ đạt tối đa khoảng 470 cơ sở, tương đương khoảng 47% nhu cầu.

Theo ông Nguyễn Tô An, thực tế này đòi hỏi sự tham gia sâu rộng hơn của hệ thống đại lý, cửa hàng bảo dưỡng, sửa chữa mô tô, xe gắn máy. Nòng cốt để triển khai kiểm định khí thải xe máy vẫn phải dựa vào mạng lưới các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng hiện hữu, đặc biệt là các đại lý thuộc các hiệp hội sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mô tô, xe gắn máy tại Việt Nam.

Ở góc độ doanh nghiệp và người dân, việc kiểm định khí thải xe máy nhìn chung nhận được sự đồng thuận, song vẫn đi kèm nhiều băn khoăn về chi phí và chính sách.

Tại tọa đàm, Cục Đăng kiểm Việt Nam nêu đề xuất thành lập Hiệp hội Bảo dưỡng, sửa chữa xe cơ giới Việt Nam, nhằm nâng cao chất lượng bảo dưỡng xe cơ giới.

TS Trần Quang Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Bộ Xây dựng cho rằng, việc ban hành một bộ tiêu chuẩn chung về chất lượng dịch vụ, trang thiết bị và quy trình là yêu cầu cấp bách.

Theo ông, Hiệp hội nếu được thành lập sẽ đóng vai trò cầu nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, góp phần đảm bảo an toàn kỹ thuật phương tiện và phát triển thị trường dịch vụ kỹ thuật theo hướng minh bạch, hiện đại.

Ở góc nhìn thị trường, ông Nguyễn Vũ Trụ, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Máy Việt Nam nhận định, hiện nay có nhiều khách hàng chưa tiếp cận được dịch vụ chăm sóc chính hãng mà phải tìm đến các cơ sở bên ngoài để bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện.

Vì vậy, để thu hút doanh nghiệp tham gia kiểm định khí thải mô tô, xe máy, cần minh bạch hóa toàn bộ tiêu chuẩn từ nhân lực, trang thiết bị, hạ tầng, quy trình kỹ thuật đến giá thành kiểm định. Việc xây dựng bộ quy chuẩn thống nhất cho tất cả các trạm sửa chữa, công khai chi phí và các khoản thu sẽ tạo động lực để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và tham gia.

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, trong bối cảnh Việt Nam hiện có hơn 70 triệu xe máy và hơn 6,3 triệu ô tô đang lưu hành, tốc độ gia tăng phương tiện được dự báo sẽ tiếp tục duy trì trong những năm tới. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý an toàn kỹ thuật và chất lượng dịch vụ hậu mãi. Tai nạn giao thông do mất an toàn kỹ thuật, hư hỏng phanh, hệ thống lái, lốp xe hoặc bảo dưỡng không đúng quy trình thường xảy ra đột ngột và có nguy cơ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt với các phương tiện hoạt động đường dài.

Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát khí thải mô tô, xe máy chỉ có thể thực hiện một cách thực chất và bền vững khi có sự tham gia tích cực của doanh nghiệp.