Sếp Petrolimex: Không có Chính phủ can thiệp kịp thời, giá xăng dầu có thể đã tăng gấp 3 lần

Thế giới đang đứng trước một cuộc khủng hoảng năng lượng có quy mô và tính chất phức tạp chưa từng thấy trong lịch sử, đặt ra những thách thức khổng lồ cho an ninh năng lượng của mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Tại sao Việt Nam có dầu thô nhưng giá xăng dầu vẫn phải "thở cùng nhịp" thế giới?

Theo đánh giá của các tạp chí chuyên ngành quốc tế và nhận định từ các chuyên gia, đây là cuộc khủng hoảng lớn nhất và chưa từng có tiền lệ, vượt xa tầm vóc của các cuộc khủng hoảng dầu mỏ diễn ra vào các năm 1967, 1973 hay 1991. Điểm khác biệt cốt yếu nằm ở chỗ, trong các cuộc khủng hoảng trước đây, sự thiếu hụt nguồn cung dầu mỏ thường có các phương án thay thế khả dĩ, nhưng lần này thế giới phải đối mặt với một khoảng trống quyền lực năng lượng thực sự.

Phân tích sâu hơn về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), cho biết cuộc khủng hoảng bắt đầu với sự thiếu hụt ban đầu lên tới 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tổng số 100 triệu thùng nhu cầu toàn cầu.

Ngay cả khi các nỗ lực điều tiết như sử dụng đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út hay các biện pháp nghiệp vụ khác được triển khai, thị trường vẫn thiếu hụt khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày mà không có phương án thay thế trực tiếp. Tình trạng này nghiêm trọng đến mức Mỹ đã phải tạm dỡ bỏ lệnh cấm vận đối với các nguồn dầu trôi nổi từ Nga và Iran, đồng thời các quốc gia phải đồng loạt xả kho dự trữ chiến lược để bù đắp sự thiếu hụt này.

Đặc biệt, khu vực Châu Á chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi 80% lượng dầu thô từ Trung Đông đều đổ dồn về các trung tâm lọc dầu lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và Đài Loan.

Sự thiếu hụt này phản ánh trực tiếp và tức thì vào thị trường Việt Nam. Ông Nguyễn Xuân Hùng chỉ ra một nghịch lý về giá cả: trong khi dầu thô Brent chỉ tăng từ 1,3 đến 1,6 lần, thì tại thị trường tham chiếu Singapore và Việt Nam, giá xăng đã tăng từ 2 đến 2,5 lần, thậm chí dầu diesel và nhiên liệu bay Jet A1 còn tăng gấp 3 đến 3,8 lần.

Nguyên nhân là do các nhà máy lọc dầu tại Châu Á, vốn sử dụng dầu thô Trung Đông, thường ưu tiên tối ưu hóa sản xuất các sản phẩm trung gian như dầu diesel và Jet A1, khiến các mặt hàng này trở nên khan hiếm và đắt đỏ hơn bao giờ hết.

Trước bối cảnh đó, dư luận thường đặt câu hỏi về việc tại sao Việt Nam có dầu thô và các nhà máy lọc dầu trong nước nhưng giá cả vẫn phải chạy theo biến động thế giới.

Giải thích về điều này, ông Nguyễn Xuân Hùng khẳng định thị trường xăng dầu Việt Nam hiện nay là một thị trường hoàn toàn mở và kết nối 100% với diễn biến giá quốc tế. Mọi hoạt động từ việc bán dầu thô trong nước cho nước ngoài hay cho các nhà máy lọc dầu nội địa đều thực hiện theo giá quốc tế. Thậm chí, các hợp đồng mua bán xăng dầu thành phẩm giữa các doanh nghiệp đầu mối với hai nhà máy lọc dầu trong nước cũng được ký kết theo thông lệ quốc tế, liên kết chặt chẽ với giá niêm yết tại thị trường khu vực.

Điều này có nghĩa là thị trường trong nước phải "thở cùng nhịp thở" với giá dầu thế giới, và mọi nỗ lực kiềm chế giá bán lẻ đều phụ thuộc vào các chính sách điều tiết của Chính phủ.

Xăng dầu Việt Nam và cuộc chiến chống lại cơn bão giá chưa từng có

Trong giai đoạn căng thẳng nhất, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện nhiều biện pháp quyết liệt như cắt giảm tối đa các loại thuế phí và sử dụng quỹ bình ổn giá, thậm chí là ứng ngân sách để bình ổn thị trường.

Ông Nguyễn Xuân Hùng nhận định rằng nếu không có những can thiệp kịp thời này, giá xăng dầu trong nước có thể đã tăng gấp 3 thay vì chỉ dừng lại ở mức tăng gần gấp đôi như thực tế đã diễn ra.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu những cú sốc địa chính trị phức tạp, Chính phủ Việt Nam đã có những biện pháp điều chỉnh mạnh mẽ chưa từng có vào cấu trúc giá xăng dầu nhằm ổn định thị trường.

Theo đó, theo Nghị quyết 19/2026/QH16, mức thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng (trừ etanol), dầu diesel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay được áp dụng là 0 đồng/lít. Đây là mức thấp nhất trong khung thuế hiện hành, gần như “xóa” hoàn toàn gánh nặng thuế môi trường trong giá bán lẻ.

Không chỉ dừng lại ở đó, chính sách thuế giá trị gia tăng (VAT) cũng được điều chỉnh theo hướng chưa từng có. Cụ thể, xăng dầu và nhiên liệu bay không phải kê khai, tính nộp VAT, nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào.

Đối với thuế tiêu thụ đặc biệt, mức thuế suất với xăng các loại cũng được đưa về 0%, hoàn tất việc “cởi trói” đồng thời cả ba sắc thuế lớn đang cấu thành giá xăng dầu.

Song với với điều chỉnh thuế, vừa qua, Chính phủ đã giao Bộ Công Thương sớm làm việc với các đối tác nước ngoài để triển khai ngay việc xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn (Thanh Hóa).

Trong phiên thảo luận diễn ra mới đây, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng đưa ra chỉ đạo, trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực thay đổi, Việt Nam phải có "những điều chỉnh kịp thời về chiến lược năng lượng".

Thủ tướng cho biết trong tờ Chính phủ báo cáo Quốc hội cũng có phương án xây dựng dự trữ quốc gia về một số mặt hàng thiết yếu, gồm xăng dầu. "Bây giờ phải bàn đến việc tiếp tục xây dựng một số nhà máy điện nền, bên cạnh phát triển năng lượng tái tạo bền vững", ông nói, thêm rằng đã trao đổi với Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng về điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch điện VIII

Các biện pháp kịp thời của Chính phủ thời gian vừa qua đã giảm đáng kể mức độ truyền dẫn của cú sốc giá quốc tế vào nền kinh tế trong nước. Theo đó, giá xăng dầu trong nước giảm khoảng so với kịch bản không can thiệp; áp lực lạm phát trong quý 1/2026 đã giảm khoảng 0,2–0,3 điểm phần trăm.

Xung đột Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu, trong đó Việt Nam chịu tác động lớn, giá nhiên liệu tăng vọt. Từ cuối tháng 2 đến nay, giá bán lẻ xăng dầu trong nước trải qua 15 kỳ điều hành, hiện mỗi lít xăng RON 95-III là 23.760 đồng, dầu diesel 31.040 đồng. Trước đó, có thời điểm giá hai loại nhiên liệu này lên lần lượt gần 34.000 đồng và 45.000 đồng một lít.