Tham vọng triển khai dự án đường sắt cao tốc dài 795km nối hai thành phố lớn, vốn đầu tư hơn 3 triệu tỷ đồng?

Cơ quan Đường sắt Cao tốc California (California High-Speed Rail Authority) vừa công bố dự thảo kế hoạch kinh doanh mới cho dự án đường sắt cao tốc của bang, trong đó đề xuất thay đổi đáng kể về trình tự xây dựng, chiến lược tài chính và tiến độ triển khai, khi chính quyền bang cân nhắc giai đoạn phát triển tiếp theo của dự án.

Tài liệu được công bố mới đây cho thấy định hướng mới nhằm nới lỏng quy định pháp lý hiện hành, vốn yêu cầu phải hoàn thành tuyến đường sắt tại khu vực Central Valley trước khi mở rộng mạng lưới tới các vùng ven biển.

Theo luật hiện tại, cơ quan này chỉ được phép xây dựng tuyến đường đôi dài 171 dặm nối Bakersfield, Fresno và Merced. Các hạng mục kết nối xuyên núi hướng tới khu vực Vịnh San Francisco và Los Angeles chưa thể khởi công cho đến khi đoạn tuyến trên hoàn tất.

Tuy nhiên, dự thảo mới đề xuất cho phép triển khai xây dựng các đường hầm từ sớm, đồng thời vận hành tàu ban đầu trên một số đoạn đường ray đơn, với hạ tầng được thiết kế sẵn để mở rộng thành đường đôi trong tương lai.

Dự thảo đưa ra ba phương án triển khai khác nhau, tùy thuộc vào mức hỗ trợ tài chính được cơ quan lập pháp bang thông qua.

Kịch bản 1: Hoàn thành tuyến Central Valley

Ở phương án cơ bản nhất, dự án sẽ chỉ hoàn thiện tuyến Central Valley bằng nguồn vốn hiện đã xác định. Tuyến này có thể đi vào hoạt động vào năm 2033 với tám chuyến khứ hồi mỗi ngày.

Để cắt giảm chi phí xây dựng, kế hoạch cũng đề xuất di dời các ga tại Bakersfield và Merced ra ngoài khu vực trung tâm thành phố.

Kịch bản 2: Mở rộng tới vùng Vịnh San Francisco

Phương án thứ hai mở rộng tuyến đường về phía Bắc tới khu vực Vịnh San Francisco. Theo đó, hạ tầng đường sắt cao tốc mới sẽ được xây dựng giữa Madera và Gilroy, sau đó kết nối với mạng lưới đường sắt đi lại hiện hữu do Caltrain vận hành.

Kịch bản này giả định sẽ nâng cấp và điện khí hóa các tuyến đường ray dùng chung với hãng vận tải hàng hóa Union Pacific. Thời điểm khai thác dự kiến là năm 2039.

Kịch bản 3: Hoàn thiện tuyến San Francisco – Los Angeles

Phương án tham vọng nhất bao gồm cả mở rộng phía Bắc lẫn kết nối phía Nam tới Los Angeles (795km).

Dự án sẽ xây dựng đường ray và các đường hầm mới giữa Bakersfield và Palmdale, đồng thời nâng cấp mạng lưới Metrolink để tàu cao tốc có thể tiếp cận trung tâm Los Angeles.

Nếu được triển khai đầy đủ, tuyến dự kiến đi vào vận hành năm 2040.

Bài toán vốn đầu tư

Theo cơ quan quản lý dự án, khoảng 39 tỷ USD vốn đầu tư đã được đảm bảo cho đến năm 2045 - mức gần tương đương chi phí hoàn thiện riêng đoạn Central Valley.

Tổng vốn đầu tư ước tính sẽ tăng lên khoảng: 60 tỷ USD cho phương án mở rộng tới vùng Vịnh và khoảng 126 tỷ USD (hơn 3 triệu tỷ đồng) để hoàn thiện toàn tuyến San Francisco - Los Angeles.

Dù vậy, dự thảo cho rằng việc mở rộng dịch vụ sẽ giúp gia tăng mạnh nhu cầu đi lại và doanh thu vận hành.

Cơ quan này ước tính: Phương án thứ hai có thể tạo doanh thu tối thiểu 1,2 tỷ USD mỗi năm; trong khi phương án thứ ba có thể vượt 3 tỷ USD/năm.

Trong cả hai trường hợp, doanh thu dự kiến đều cao hơn chi phí vận hành.

Nỗ lực kiểm soát chi phí và hút vốn tư nhân

Giám đốc điều hành Cơ quan Đường sắt Cao tốc California, ông Ian Choudri, đã trình bày các đề xuất trước ủy ban Thượng viện bang phụ trách giám sát dự án.

Các biện pháp gần đây tập trung vào: Cắt giảm chi phí thông qua thay đổi quy trình đấu thầu, điều chỉnh thiết kế kỹ thuật, đồng thời tìm kiếm nguồn vốn tư nhân và các dòng doanh thu bổ sung.

Bang California hiện đã cam kết khoảng 20 tỷ USD vốn đầu tư trong vòng 20 năm. Khoản tài trợ này được kỳ vọng đủ để hoàn thành giai đoạn đầu tại Central Valley, đồng thời tạo nền tảng thu hút thêm vốn tư nhân cho các tuyến mở rộng tới vùng Vịnh và Nam California.

Ông Andy Kunz, CEO của U.S. High Speed Rail, nhận định: “Đường sắt cao tốc tại California đang tiến lên với tốc độ rất nhanh nhờ kế hoạch quyết liệt nhằm kiểm soát chi phí và đẩy nhanh tiến độ triển khai. Giờ đây, con đường đã rộng mở để dự án mang lại cho người dân California điều họ mong muốn và xứng đáng có được - một hệ thống tàu điện cao tốc đẳng cấp thế giới, có khả năng thay đổi toàn diện mạng lưới giao thông và nền kinh tế của bang”.