Thị trường ô tô bùng nổ, chuyên gia cảnh báo xe Trung Quốc giá rẻ có thể kéo Việt Nam vào vòng xoáy nợ nần

Thị trường ô tô Việt Nam có thể vượt Thái Lan

Tại tọa đàm “Vì sao thị trường ô tô Việt Nam bứt phá mạnh, sắp vượt 'công xưởng' Thái Lan?”, chuyên gia kinh tế TS Bùi Ngọc Sơn, cho hay từng được mệnh danh là “Detroit của châu Á”, Thái Lan đã có giai đoạn bứt phá mạnh mẽ nhờ trở thành công xưởng sản xuất ô tô của thế giới. Tuy nhiên, chính mô hình tăng trưởng dựa quá nhiều vào gia công, lắp ráp và tiêu dùng đã khiến nền kinh tế này dần chững lại khi các vấn đề cấu trúc xuất hiện.

Theo chuyên gia, thành công của Thái Lan trước đây đến từ ba yếu tố chính: Mở cửa nền kinh tế, duy trì ổn định vĩ mô và tận dụng làn sóng đầu tư sản xuất của Nhật Bản. Nhờ đó, Thái Lan nhanh chóng trở thành trung tâm sản xuất ô tô lớn nhất Đông Nam Á.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ nền kinh tế này phụ thuộc quá lâu vào mô hình gia công, lắp ráp cho các hãng nước ngoài mà không xây dựng được thương hiệu ô tô riêng hay làm chủ chuỗi cung ứng. Khi mức sống tăng lên, chi phí lao động tăng, mô hình tăng trưởng cũ bắt đầu bão hòa nhưng nền kinh tế không kịp chuyển đổi sang các ngành công nghiệp mới có giá trị cao hơn.

“Anh chỉ gia công lắp ráp cho người ta, không tạo ra sản phẩm công nghiệp mới thì không thể đi xa được”, chuyên gia nhận định.

Trong khi đó, thị trường ô tô Việt Nam đang tăng trưởng rất nhanh, cả về tiêu thụ lẫn sản xuất. Với quy mô dân số khoảng 100 triệu người, lớn hơn nhiều so với khoảng 70 triệu dân của Thái Lan, dư địa thị trường của Việt Nam còn rất lớn.

Một yếu tố quan trọng khác khiến thị trường ô tô Việt Nam bùng nổ là giá xe đang giảm mạnh, đặc biệt là xe điện. Nguyên nhân là do ngành ô tô Trung Quốc đang trong quá trình tái cấu trúc, nhiều hãng xe dư thừa công suất và đẩy mạnh xuất khẩu với giá rất thấp, khiến giá xe tại nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam, giảm đáng kể.

Cảnh báo rủi ro từ ô tô giá rẻ

Tuy nhiên, theo chuyên gia, điều đáng lo ngại không phải là việc thị trường ô tô tăng trưởng nhanh, mà là tăng trưởng dựa vào tiêu dùng bằng tín dụng.

“Khi ô tô giá rẻ tràn vào, người dân dễ mua xe hơn, thị trường có thể bùng nổ. Nhưng nếu nền tảng tài chính không đảm bảo, mua xe bằng vay nợ thì cuối cùng sẽ rơi vào vòng xoáy nợ nần. Thái Lan trước đây cũng đã mắc ‘căn bệnh’ này”, chuyên gia cảnh báo.

Theo đó, nếu tiêu dùng tăng nhanh nhưng sản xuất trong nước không phát triển tương ứng, nền kinh tế có thể rơi vào tình trạng tăng trưởng dựa vào nợ, thay vì tăng trưởng dựa vào sản xuất và công nghiệp.

Không chỉ trong công nghiệp ô tô, Thái Lan hiện cũng đang mất dần lợi thế ở nhiều lĩnh vực từng là thế mạnh như nông nghiệp và du lịch. Gạo Thái Lan đang bị cạnh tranh mạnh từ Việt Nam và Ấn Độ do chi phí sản xuất cao hơn. Xuất khẩu sầu riêng cũng chịu cạnh tranh ngày càng lớn từ Việt Nam. Ngành du lịch từng là “con gà đẻ trứng vàng”, cũng bị ảnh hưởng bởi bất ổn chính trị và sự sụt giảm khách Trung Quốc.

Theo chuyên gia, vấn đề cốt lõi của Thái Lan là các bất ổn trong nước và chậm cải cách thể chế, khiến nền kinh tế không tạo ra được các ngành công nghiệp mới.

Chuyên gia cho rằng Việt Nam có thể vượt Thái Lan về tiêu thụ ô tô trong tương lai nhờ lợi thế dân số và thị trường đang mở rộng nhanh. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là người dân mua bao nhiêu ô tô, mà là nền kinh tế có sản xuất được gì để tạo ra thu nhập tương ứng hay không.

“Tôi chỉ quan tâm là anh có làm ra được cái gì để rồi anh tiêu hay không. Nếu chỉ tiêu dùng mà không sản xuất thì rất nguy hiểm”, chuyên gia nhấn mạnh.

Bài học từ Thái Lan cho thấy, một nền kinh tế có thể tăng trưởng rất nhanh nhờ trở thành công xưởng và nhờ tiêu dùng bùng nổ, nhưng nếu không nâng cấp công nghiệp, không làm chủ công nghệ và không xây dựng được thương hiệu quốc gia, tăng trưởng sẽ sớm chững lại và dễ rơi vào bẫy nợ tiêu dùng.