TS.Nguyễn Minh Phong: Giai đoạn đầu Hà Nội nên ưu tiên cấm xe xăng quá cũ nát và có độ phát thải vượt quy định

Việc thiết lập các "vùng phát thải thấp" (Low Emission Zone - LEZ) đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển của Thủ đô, đặc biệt sau khi HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND quy định lộ trình thí điểm từ 01/7/2026 cấm xe máy xăng ở 9 phường nội thành, áp dụng các biện pháp ưu tiên phương tiện xanh, xe điện, và kiểm soát khí thải.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi hoàn toàn phương tiện cơ giới theo kế hoạch đang đặt ra những thách thức lớn về áp lực kinh tế đối với người dân.

Để giải quyết bài toán này, nhiều ý kiến cho rằng, thay vì loại bỏ hoàn toàn xe chạy xăng, thành phố có thể xem xét áp dụng quy trình đăng kiểm định kỳ để xác định mức độ phát thải thực tế, từ đó chỉ cho phép những phương tiện đủ điều kiện lưu thông trong nội đô nhằm giảm thiểu ô nhiễm mà vẫn đảm bảo quyền lợi của người sở hữu.

Tại toạ đàm “Vùng phát thải thấp - Chủ trương, hạ tầng và giải pháp đảm bảo kết nối liền mạch” diễn ra chiều 24/12, TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cho rằng, , việc chuyển đổi sang giao thông xanh ở nhiều nước trên thế giới khuyến khích người dân mua xe điện và áp đặt tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu nghiêm ngặt nhằm giảm phát thải.

Cụ thể, tại châu Âu, các quốc gia Bắc Âu, như Na Uy dẫn đầu với tỷ lệ xe điện (EV) chiếm 94% nhờ trợ giá mạnh mẽ từ quỹ dầu mỏ. Tại Mỹ, chính quyền đã có những điều chỉnh mạnh mẽ khi bãi bỏ hàng loạt quy định khí hậu, giảm tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu để hạ giá thành xe mới và giúp người tiêu dùng tiết kiệm chi phí. Trong khi đó, các thành phố châu Á như Singapore, hay Thâm Quyến (Trung Quốc), lại thực hiện quyết liệt thông qua việc ngừng cấp biển số mới hoặc không gia hạn đăng ký cho xe xăng.

"Bài học chung cho Hà Nội là cần xác định một lộ trình linh hoạt, chú trọng tính đồng bộ và sự đồng thuận xã hội trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng", TS.Nguyễn Minh Phong nhận định.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, lộ trình kiến tạo "vùng phát thải thấp" của Thủ đô cần bám sát Luật Thủ đô và Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội.

Theo quan điểm của TS. Nguyễn Minh Phong, trong giai đoạn trước mắt, thành phố nên tập trung cấm các loại xe máy chạy xăng đã quá cũ nát, có độ phát thải vượt ngưỡng quy định. Đồng hành với biện pháp hành chính, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực như miễn giảm thuế, phí và trợ giá trực tiếp cho chủ xe khi chuyển đổi sang phương tiện điện, với sự phối hợp ưu đãi từ các doanh nghiệp cung cấp.

Ngoài ra, TS. Nguyễn Minh Phong lưu ý rằng lộ trình cấm xe xăng phải được thiết kế phù hợp, tránh gây ra những cú "sốc" tâm lý và kinh tế cho cộng đồng.

Cùng với đó, theo ông, việc xử phạt các phương tiện vi phạm đi vào vùng phát thải thấp nên bắt đầu bằng hình thức nhắc nhở và tăng dần mức độ theo thời gian, tương ứng với sự hoàn thiện của hệ thống hạ tầng và khả năng tiếp cận xe điện của người dân.

Song song đó, thành phố cần sớm có chính sách ưu đãi và đẩy nhanh phát triển cơ sở hạ tầng và hệ thống vận tải công cộng liền mạch và kết nối, tạo thuận lợi để hấp dẫn và đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân và giao thông xanh.

Ở góc độ quản lý xã hội, công tác tuyên truyền và đánh giá tác động liên tục đóng vai trò then chốt nhằm tránh sự áp đặt chủ quan dẫn đến căng thẳng xã hội. Các ý kiến phản biện từ người dân và doanh nghiệp cần được lắng nghe và xử lý linh hoạt dựa trên các bằng chứng khoa học.

Đồng thời, mục tiêu bảo vệ môi trường phải được thực hiện đồng bộ thông qua việc xử lý các nguồn phát thải khác từ sinh hoạt, xây dựng và sản xuất trong khu vực. Một bộ phận thường trực cần được thiết lập để đánh giá thực tế, công khai kết quả của các biện pháp giảm phát thải đã và đang áp dụng để làm căn cứ điều chỉnh các biện pháp hạn chế xe xăng dầu và thực hiện vùng phát thải thấp.

TS.Nguyễn Minh Phong bày tỏ tin tưởng rằng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và lộ trình phù hợp, Hà Nội hoàn toàn có thể hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ môi trường bền vững.