Từ bài học Hàn Quốc, Đài Loan: Làm gì để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không còn ‘gia công giá trị thấp’?

Dù đóng góp hơn một nửa GDP và giải quyết việc làm cho 82% lao động, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với một thực tế đầy trăn trở. Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP.HCM), trong khi tăng trưởng năm 2025 đạt con số ấn tượng 8,02%, thì khu vực tư nhân vẫn lép vế ở sân chơi quốc tế khi chỉ chiếm 30% kim ngạch xuất khẩu (phần còn lại vẫn nằm trong tay khối ngoại FDI).

Đáng nói hơn, số lượng doanh nghiệp rút khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Câu hỏi đặt ra: Tại sao một khu vực là "động lực quan trọng nhất" lại vẫn đang vận hành trong một khuôn khổ thể chế chưa tương xứng?

Bài học từ những "Con rồng Á châu"

Dẫn giải thành công từ Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), đại biểu Nhân chỉ rõ: Họ không thành công nhờ ban phát nhiều ưu đãi. Cái họ làm tốt hơn chúng ta là thiết lập một nền tảng thể chế đủ vững để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

"Thành công của họ nằm ở việc thiết lập một khung pháp lý vững chắc nhằm bảo đảm cạnh tranh công bằng, bảo vệ quyền tài sản và tạo dựng niềm tin tuyệt đối cho nhà đầu tư," ông Nhân phân tích.

Tại Việt Nam, dù đã có Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư... nhưng các quy định này vẫn tản mạn, thiếu một nguyên tắc xuyên suốt. Doanh nghiệp vẫn đang phải loay hoay trong tư duy được hỗ trợ thay vì được bảo đảm quyền.

3 trụ cột của "đạo luật khung"

Để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế tư nhân đóng góp 70% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết 68-NQ/TW, đại biểu Phạm Trọng Nhân kiến nghị Quốc hội khẩn trương xây dựng Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân với 3 trụ cột.

-Bình đẳng thực chất: Không còn khoảng cách giữa kinh tế nhà nước, FDI và tư nhân trong việc tiếp cận đất đai, tín dụng và cơ hội đầu tư.

-Thiết lập "Vùng an toàn pháp lý": Đây là điểm đột phá nhất. Luật cần bảo vệ những chủ thể tuân thủ đúng quy định tại thời điểm ra quyết định, triệt tiêu nỗi lo "rủi ro do thay đổi chính sách" hoặc "cách hiểu khác nhau" của cơ quan thực thi.

-Giám sát tối cao: Chính phủ phải báo cáo thường niên trước Quốc hội về việc thực thi các quyền của khu vực tư nhân, biến việc "hứa" thành "trách nhiệm pháp lý".

Nghị trường nóng lên khi đại biểu thẳng thắn chỉ ra tiến độ thể chế hóa các nghị quyết chiến lược còn chậm. Trong khi Bộ Chính trị yêu cầu phải hoàn thành ngay trong năm 2026, thì hiện tại các rào cản vẫn bủa vây doanh nghiệp.

“Việc thúc đẩy khu vực tư nhân không chỉ là ưu tiên cho một thành phần kinh tế, mà là giải phóng toàn bộ nguồn lực xã hội. Nếu kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo ở các lĩnh vực then chốt, thì kinh tế tư nhân phải là động lực trung tâm của tăng trưởng”, đại biểu Nhân cho hay.

Nâng suất lao động và "công nghệ lõi": Chìa khóa thoát bẫy

Bên cạnh vai trò của tư nhân, đầu tư công được kỳ vọng là "vốn mồi" dẫn dắt. Tuy nhiên, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) cảnh báo về hệ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn) đang ở mức cao đáng ngại. Ông chỉ ra một nghịch lý: Nhiều trường hợp càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn nếu dự án không được vận hành thông minh.

Một vấn đề cốt lõi khác được đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) nêu ra là năng suất lao động của Việt Nam 5 năm qua vẫn thấp hơn mục tiêu. Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, không có con đường nào khác ngoài việc sở hữu nguồn nhân lực đáp ứng được công nghệ lõi.

Để giải bài toán này, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) đề xuất Chính phủ cần mạnh tay chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) ít nhất 1,5% GDP. Đồng thời, việc thu hút FDI phải thay đổi chiến lược: "Không thu hút đại trà mà phải ưu tiên các dự án cam kết chuyển giao công nghệ cho Việt Nam và có sự liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp nội địa”.

Khát vọng tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030 là một quyết tâm chính trị rất cao. Nhưng để khát vọng đó không chỉ nằm trên giấy, Việt Nam cần một "cuộc cách mạng" về thể chế để khu vực tư nhân thực sự trở thành những "con rồng, con hổ", đủ sức đưa đất nước thoát khỏi kiếp làm thuê ở phân khúc giá trị thấp.