Việt Nam có một cây cầu 2 tầng bắc qua sông Hồng, mất 11 năm thi công, từng được đánh giá là hiện đại bậc nhất Đông Nam Á

Cầu Thăng Long nằm tại vị trí km6+300 trên quốc lộ Nam Thăng Long, là một trong những công trình giao thông quan trọng bậc nhất của Thủ đô Hà Nội, giữ vai trò kết nối trung tâm thành phố với sân bay quốc tế Nội Bài. Công trình nằm trong Tổng thể đầu mối đường sắt khu vực Hà Nội do Liên Xô giúp đỡ xây dựng theo quy hoạch. Hiện nay, cầu Thăng Long thuộc tuyến Vành đai 3, nối huyện Đông Anh cũ với quận Bắc Từ Liêm cũ.

Cầu Thăng Long cách cầu Long Biên khoảng 11km về phía thượng lưu sông Hồng, bắt đầu từ khu vực gần bến Chèm, thuộc địa bàn phường Đông Ngạc. Đầu cầu phía Bắc thuộc xã Thiên Lộc, hai đầu cầu cách nhau 1.688m và cách trung tâm Hà Nội khoảng 12km. Khi khánh thành, đây là cây cầu có chiều dài lớn nhất Việt Nam, với tổng chiều dài toàn tuyến xấp xỉ 10,7km, đánh dấu một mốc quan trọng trong lịch sử xây dựng cầu đường của đất nước.

Về kết cấu, cầu Thăng Long được thiết kế gồm 2 tầng. Tầng dưới bố trí tuyến đường sắt khổ ray 1.435mm ở giữa, 2 bên là 2 làn xe thô sơ, mỗi làn rộng 3,5m. Tầng trên là đường ô tô rộng 15m với 4 làn xe, kèm theo 2 lối đi bộ rộng 1,5m mỗi bên. Xét theo từng loại hình giao thông, chiều dài tuyến đường sắt ở tầng dưới hơn 5,5km, tầng ô tô hơn 3,1km và tuyến dành cho xe thô sơ dài hơn 2,6km.

Cầu Thăng Long được khởi công xây dựng năm 1974, trong bối cảnh đất nước đang phải đối mặt với những khó khăn lớn do chiến tranh. Đây là cây cầu thứ 2 vượt sông Hồng tại Hà Nội, có ý nghĩa đặc biệt cả về giao thông và định hướng phát triển đô thị.

Trong giai đoạn đầu, các chuyên gia Trung Quốc tham gia hỗ trợ khảo sát và xây dựng những trụ cầu đầu tiên. Đến năm 1978, khi mới hoàn thành 9 trong tổng số 14 trụ cầu, phía Trung Quốc rút toàn bộ chuyên gia về nước, khiến công trình đứng trước nguy cơ đình trệ.

Trước tình hình đó, cùng năm 1978, Liên Xô quyết định viện trợ không hoàn lại để Việt Nam tiếp tục thi công cầu Thăng Long. Từ giữa năm 1979, các chuyên gia Liên Xô chính thức có mặt tại công trường, mang theo nhiều thiết bị, vật liệu và công nghệ hiện đại, đồng thời tiến hành điều chỉnh một số thiết kế cũ theo hướng tiên tiến hơn, phù hợp với điều kiện thi công thực tế.

Trong suốt quá trình xây dựng, gần 160 lượt chuyên gia Liên Xô đã trực tiếp hỗ trợ Việt Nam, đồng thời cung cấp hàng chục nghìn tấn thép, dầm thép, xi măng mác cao và hàng trăm tấn máy móc, thiết bị chuyên dụng. Để đáp ứng yêu cầu thi công quy mô lớn, Xí nghiệp Liên hợp cầu Thăng Long được thành lập, gồm 4 xí nghiệp cầu và 1 xí nghiệp cơ giới, với lực lượng kỹ sư, công nhân ban đầu khoảng 1.600 người và sau đó tăng lên 8.300 người.

Trong quá trình triển khai dự án, Việt Nam lần đầu tiên tiếp cận và áp dụng nhiều kỹ thuật thi công tiên tiến, như thi công móng giếng chìm bằng phương pháp “định vị giếng chìm chở nổi”, bịt đáy trụ cầu ở độ sâu 40m trong điều kiện địa chất phức tạp, đắp đảo bằng bao tải thay thế cho khung vây cọc ván thép, hay thi công dàn dầm thép lớn bằng bu-lông cường độ cao. Cùng với đó, đội ngũ kỹ sư và công nhân Việt Nam từng bước làm chủ nhiều công nghệ mới như phun cát, phun sơn, hàn tự động, kiểm tra mối hàn và lắp hẫng dầm thép.

Phần cầu chính vượt sông Hồng gồm 15 nhịp dầm thép, mỗi nhịp dài 112m. Móng trụ cầu được thiết kế theo dạng giếng chìm, trong khi hệ thống cầu dẫn hai bên sử dụng dầm bê tông dự ứng lực và móng cọc ống có đường kính 55cm. Toàn bộ quá trình thi công diễn ra trong điều kiện khó khăn, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt và tình trạng thiếu vật tư, song công trình vẫn đảm bảo tiến độ đề ra.

Sau 11 năm xây dựng, đến tháng 5/1985, cầu Thăng Long chính thức được khánh thành, trở thành biểu tượng của tình hữu nghị Việt - Xô trong giai đoạn lịch sử đặc biệt của đất nước.

Theo Báo Giao Thông, các chuyên gia cho rằng nếu xây dựng một cây cầu có quy mô và tính năng tương đương ở thời điểm hiện nay, kinh phí đầu tư sẽ không dưới 500 triệu USD. Chi phí xây dựng cầu Thăng Long trước đây được tối ưu đáng kể nhờ việc Liên Xô viện trợ toàn bộ thiết bị, vật liệu và nhân lực, trong bối cảnh đồng Rúp Liên Xô khi đó có giá trị tương đương với đồng USD.

Trải qua hơn 40 năm khai thác, cầu Thăng Long vẫn giữ vai trò then chốt trong việc kết nối trung tâm Thủ đô Hà Nội với sân bay Nội Bài và các tỉnh phía Bắc. Mặc dù Hà Nội đã có thêm nhiều cây cầu vượt sông Hồng như Chương Dương, Vĩnh Tuy, Thanh Trì, Nhật Tân và dự kiến tiếp tục có thêm các công trình mới, cầu Thăng Long vẫn giữ vị trí riêng nhờ thiết kế 2 tầng hiếm có cùng giá trị lịch sử gắn liền với một giai đoạn quan trọng của đất nước.

Ảnh: Sưu tầm nhiều nguồn