Vietcombank kiểm soát dòng tiền trái phiếu bền vững như thế nào?

‘Sân chơi’ dòng vốn: 7 nhóm dự án đủ điều kiện và bộ lọc loại trừ

Khung Trái phiếu bền vững của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank – HoSE: VCB) được xây dựng dựa trên tiêu chí trong danh mục phân loại xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg và tự nguyện tuân thủ Hướng dẫn Trái phiếu bền vững năm 2021 của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế, với sự hỗ trợ từ Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu.

Các dự án nhận vốn từ trái phiếu bền vững do Vietcombank phát hành được xếp vào bảy nhóm xanh và năm nhóm xã hội, mỗi nhóm gắn với bộ tiêu chí kỹ thuật riêng.

Đối với dự án môi trường, nguồn vốn huy động được phân bổ vào các khoản cấp tín dụng cho năng lượng tái tạo và năng lượng mới, giao thông bền vững, công trình xanh, quản lý và sử dụng nước bền vững, nông nghiệp – lâm nghiệp gắn với bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý chất thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo bền vững. Mỗi nhóm kèm theo yêu cầu định lượng về công suất, sản lượng hoặc mức giảm phát thải để xác định mức độ đáp ứng tiêu chí.

Đối với dự án xã hội, nguồn vốn trái phiếu được sử dụng cho các khoản cấp tín dụng liên quan đến dịch vụ thiết yếu trong y tế, giáo dục – đào tạo, nhà ở giá phải chăng và hạ tầng cơ bản như nước sạch, giao thông, năng lượng, viễn thông cho nhóm thu nhập thấp. Các chương trình bảo đảm an ninh lương thực và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng yếu thế cũng thuộc danh mục, với đối tượng thụ hưởng gồm hộ nghèo, người thu nhập thấp và các nhóm dễ bị tổn thương.

Danh mục dự án đủ điều kiện đi kèm ranh giới kỹ thuật và danh sách loại trừ. Với dự án sinh khối, địa nhiệt, xử lý chất thải hay giao thông, khung đặt ra yêu cầu về hiệu suất công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với nguyên liệu, pin và ắc quy.

Danh sách loại trừ không cho phép sử dụng nguồn vốn trái phiếu để cấp tín dụng cho các hoạt động liên quan đến than, nhiên liệu hóa thạch, dự án hạt nhân, khai thác gây mất rừng hoặc suy giảm đa dạng sinh học, đập thủy điện lớn không đạt chuẩn quốc tế, cũng như các lĩnh vực rượu, thuốc lá, cờ bạc, nội dung người lớn, vũ khí, lao động cưỡng bức, hoạt động trái pháp luật và vận chuyển chất thải nguy hại.

Dòng tiền trái phiếu: Ưu tiên dự án đủ điều kiện và cập nhật phân bổ định kỳ

Trên cơ sở danh mục dự án đủ điều kiện, Khung Trái phiếu bền vững quy định thứ tự ưu tiên và thời gian sử dụng nguồn vốn huy động từ trái phiếu do Vietcombank phát hành. Nguồn vốn này được dùng để tài trợ hoặc tái tài trợ cho các khoản cấp vốn đối với dự án đủ điều kiện trong một khoảng thời gian xác định kể từ ngày phát hành, đồng thời tách biệt giữa dự án mới và dự án đã giải ngân trước đó.

Ưu tiên đầu tiên dành cho các dự án mới, chưa giải ngân tại thời điểm phát hành. Ưu tiên tiếp theo áp dụng cho các dự án đã giải ngân một phần hoặc toàn bộ, trong đó trái phiếu có thể được sử dụng để tài trợ phần vốn chưa giải ngân hoặc tái tài trợ khoản vốn đã giải ngân nếu khoản đầu tiên nằm trong khoảng thời gian nhìn lại được quy định.

Theo đánh giá của tổ chức thẩm định độc lập, cơ chế này giúp dòng vốn huy động tập trung hơn vào các hoạt động mới thay vì chỉ gắn với dư nợ tín dụng hiện hữu.

Khi tiến độ tìm kiếm và phê duyệt dự án chậm hơn tốc độ huy động vốn, phần vốn chưa phân bổ được tạm thời giữ dưới dạng tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước, tại các tổ chức tín dụng hoặc tài sản tương đương tiền. Lợi nhuận hoặc tổn thất từ các khoản gửi tạm thời được xử lý riêng trong quản trị thanh khoản, tách biệt với nguồn vốn dành cho mục đích xanh – xã hội.

Trong thời gian trái phiếu còn dư nợ, Vietcombank điều chỉnh số dư phân bổ theo định kỳ theo tình trạng của từng dự án trong danh mục. Khi một dự án tất toán, thay đổi mục đích sử dụng hoặc không còn đáp ứng tiêu chí đủ điều kiện, phần vốn liên quan được rút khỏi danh mục và phân bổ lại cho dự án khác đáp ứng tiêu chí trong khung.

Bản đồ truy vết dòng vốn: Mã nhận diện, báo cáo và soát xét độc lập

Số tiền thu được từ mỗi đợt phát hành trái phiếu bền vững được chuyển vào các tài khoản chung, không tách riêng dưới dạng tài khoản phong tỏa. Phần vốn này được hạch toán và theo dõi riêng cho các khoản cấp vốn đối với dự án đáp ứng tiêu chí, với từng giao dịch phát hành và sử dụng vốn đều gắn mã nhận diện trên hệ thống nội bộ.

Trên cơ sở hệ thống mã, ngân hàng theo dõi số tiền đã sử dụng, thời điểm giải ngân và lĩnh vực của từng dự án. Danh mục dự án đủ điều kiện do Khối Bán buôn quản lý và được rà soát định kỳ để bảo đảm tính tuân thủ với khung.

Từ nền tảng theo dõi nội bộ, khung bổ sung cơ chế báo cáo và xác minh công khai. Vietcombank công bố hằng năm báo cáo phân bổ nguồn vốn và báo cáo tác động môi trường – xã hội cho đến khi trái phiếu đáo hạn hoặc được mua lại trước hạn. Báo cáo phân bổ thể hiện phần vốn đã phân bổ, vốn chưa phân bổ và vốn được tái phân bổ. Báo cáo tác động trình bày các chỉ tiêu định tính và định lượng, như sản lượng năng lượng tái tạo, mức giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên hoặc số người thụ hưởng dịch vụ thiết yếu, tùy theo dữ liệu có sẵn.

Vietcombank đồng thời thuê tổ chức độc lập kiểm tra việc phân bổ nguồn vốn hằng năm, với lần đánh giá đầu tiên trong vòng một năm kể từ ngày phát hành. Ở cấp độ khung, ngân hàng đã nhận được ý kiến thẩm định độc lập từ tổ chức đánh giá tín nhiệm quốc tế, trong đó mục tiêu sử dụng vốn và cơ chế quản lý dòng vốn được đánh giá ở mức Tốt, còn quy trình lựa chọn dự án, thẩm định và công bố thông tin được xếp loại Xuất sắc.

Các đánh giá này vận hành song song với kiểm toán và cơ chế quản trị nội bộ, qua đó tăng cường kiểm soát dòng tiền trái phiếu.

Tài liệu khung cũng nêu các rủi ro vận hành có thể phát sinh. Một rủi ro là vốn chưa được phân bổ kịp thời khi ngân hàng chưa tìm đủ dự án đáp ứng tiêu chí, khiến phần tiền này phải gửi tạm thời với mức sinh lời thấp.

Rủi ro khác xuất hiện khi dự án không còn đáp ứng tiêu chí ban đầu hoặc phát sinh tác động môi trường ngoài dự kiến. Ngoài ra, sự thay đổi của hệ thống phân loại xanh quốc gia có thể khiến một số dự án không còn phù hợp, đòi hỏi đánh giá lại và điều chỉnh việc phân bổ nguồn vốn.