Chuyên gia ví doanh nghiệp Việt như 'học sinh lớp 1' đứng cạnh khối FDI, đã đến lúc phải tăng tốc chuyển giao công nghệ

Tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam lần thứ 6 diễn ra vào chiều ngày 13/5, vấn đề thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), mức độ liên kết giữa khối ngoại và doanh nghiệp nội địa đã trở thành một đề tài được nhiều chuyên gia, đại diện doanh nghiệp đưa ra thảo luận.

Trong phát biểu của bà Bùi Thu Thủy (Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài) đã trích dẫn lại một hình ảnh so sánh để phản ánh khoảng cách năng lực này: "Trước đây thì nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng đã nói rằng là các doanh nghiệp FDI giống như là trình độ đại học còn các doanh nghiệp trong nước thì giống như trình độ lớp 1, lớp 2".

Thông qua hình ảnh ví von này, bà Thủy nhấn mạnh rằng để doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào các công đoạn cao hơn trong chuỗi giá trị và tiếp nhận công nghệ chiến lược, việc nỗ lực "nâng cấp" các doanh nghiệp trong nước để thu hẹp khoảng cách là vô cùng cấp bách. Đồng thời, Chính phủ cũng mong muốn các doanh nghiệp FDI cởi mở hơn, công bố các tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị và tiếp tục hỗ trợ, dìu dắt doanh nghiệp nội địa cùng phát triển.

Theo số liệu công bố tại diễn đàn, hiện nay, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, nhưng chỉ có khoảng 5.000 doanh nghiệp có sự kết nối trực tiếp với các chuỗi cung ứng toàn cầu hay các tập đoàn đa quốc gia (MNCs). Nằm trong nhóm 5.000 doanh nghiệp này, chỉ có 300 đơn vị đạt tiêu chuẩn là nhà cung cấp cấp 1 hoặc cấp 2. Đáng chú ý, số lượng doanh nghiệp thực sự là nhà cung cấp cấp 1 - tức là bán hàng trực tiếp cho các chuỗi toàn cầu - chỉ dừng lại ở con số vỏn vẹn 100 doanh nghiệp.

Các chuyên gia nhận định điểm nghẽn cốt lõi nằm ở năng lực nội tại. Năng suất lao động của doanh nghiệp Việt Nam hiện được đánh giá là khá thấp, chỉ bằng khoảng 50% so với Thái Lan và bằng 25% (tương đương 1/4) so với Malaysia. Về hạ tầng kỹ thuật, có tới 60% đến 70% các doanh nghiệp trong nước vẫn đang sử dụng những công nghệ cũ, lạc hậu hoặc thậm chí đã lỗi thời.

Một ví dụ điển hình được đưa ra để thảo luận về sự khắc nghiệt trong khâu nội địa hóa là chuỗi cung ứng của Toyota Việt Nam. Dù hãng ô tô này đã hiện diện tại Việt Nam 30 năm và nội địa hóa thành công hơn 1.000 linh kiện, nhưng đến nay, trong tổng số 61 nhà cung cấp trực tiếp cho Toyota, chỉ có vỏn vẹn 13 doanh nghiệp thuần Việt. Nguyên nhân chính xuất phát từ việc hơn 75% doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong khâu tổ chức sản xuất và tiêu chuẩn hóa vận hành.

Tương tự, trong lĩnh vực công nghệ cao, câu chuyện hợp tác giữa tập đoàn Intel và nhà cung cấp bản địa Sài Gòn Fabrication (Fab9) cũng cho thấy một hành trình dài hạn. Để có thể đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và thiết lập thành công một mắt xích cung ứng nội địa, hai bên đã phải mất tới gần 20 năm nỗ lực bồi dưỡng và nâng cấp năng lực.

Trước thực trạng này, định hướng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới là chuyển từ thu hút FDI đại trà sang thu hút có chọn lọc. Chính phủ và các cơ quan hữu quan, thông qua các định hướng như Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, đang quyết liệt triển khai các biện pháp nâng cấp doanh nghiệp trong nước. Đồng thời, các nhà đầu tư FDI thế hệ mới được yêu cầu không chỉ mang theo nguồn vốn, mà phải đóng vai trò dìu dắt, cởi mở về tiêu chuẩn quản trị và thực hiện chuyển giao công nghệ để đưa doanh nghiệp Việt tiến sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.