Dự án đường sắt 203.000 tỷ xuất hiện loạt điểm nghẽn GPMB, địa chất và hồ sơ tư vấn Trung Quốc ngay trước hạn khởi công

Dẫn nguồn Thời báo Tài chính, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng với tổng mức đầu tư hơn 203.000 tỷ đồng bắt đầu xuất hiện những điểm nghẽn lớn liên quan đến địa chất, giải phóng mặt bằng (GPMB) và tiêu chuẩn kỹ thuật của đơn vị tư vấn Trung Quốc, trong bối cảnh đây là công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Diễn biến mới xuất hiện sau khi Bộ Tài chính có Công văn số 6457/BTC-PTHT gửi Bộ Xây dựng liên quan đến việc điều chỉnh kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách Nhà nước năm 2026 cho dự án này.

Theo đó, Bộ Tài chính cho biết đã ghi nhận đề xuất của Bộ Xây dựng về việc điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh giải ngân đầu tư công nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” trong năm 2026.

Trước đó, Bộ Xây dựng đề xuất giảm kế hoạch đầu tư công năm 2026 của dự án xuống còn khoảng 16.745 tỷ đồng, tức giảm hơn 27.553 tỷ so với kế hoạch ban đầu. Đây là mức điều chỉnh giảm vốn lớn nhất trong danh mục gần 100 dự án do Bộ Xây dựng quản lý năm 2026.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhiều hạng mục kỹ thuật phải điều chỉnh trong quá trình khảo sát tuyến.

Theo Bộ Xây dựng, trong giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đơn vị tư vấn hỗ trợ kỹ thuật của Trung Quốc là Viện 4 phát hiện nhiều đoạn tuyến đi cắt qua hoặc song song với các đới đứt gãy địa chất lớn như sông Hồng, sông Lô và sông Chảy, buộc phải nghiên cứu điều chỉnh hướng tuyến.

Ngoài yếu tố địa chất, một số đoạn tuyến và vị trí ga cũng cần điều chỉnh để phù hợp với địa hình thực tế, khả năng kết nối và định hướng phát triển đô thị của các địa phương. Quá trình này đòi hỏi phải tiếp tục làm việc với các địa phương cùng Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, khiến tiến độ cắm cọc GPMB bị chậm hơn dự kiến.

Theo kế hoạch ban đầu, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư toàn dự án dự kiến triển khai từ tháng 4/2025 đến tháng 9/2026. Tuy nhiên, đến đầu tháng 4/2026, dự án mới có thể bắt đầu cắm cọc GPMB để bàn giao cho địa phương thực hiện các thủ tục liên quan. Điều này khiến nhu cầu vốn phục vụ bồi thường, GPMB trong năm 2026 buộc phải điều chỉnh giảm so với kế hoạch trước đó.

Không chỉ đối mặt với bài toán địa chất và GPMB, dự án còn xuất hiện vướng mắc liên quan đến hồ sơ kỹ thuật của đơn vị tư vấn Trung Quốc.

Cụ thể, công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi được Chính phủ Trung Quốc tài trợ bằng vốn không hoàn lại và giao Viện 4 thực hiện từ tháng 7/2025 với thời gian khoảng 12 tháng. Tuy nhiên, theo Bộ Xây dựng, hồ sơ do đơn vị tư vấn lập đang áp dụng tiêu chuẩn, định mức kỹ thuật của Trung Quốc nên có một số nội dung chưa tương thích với quy định pháp luật Việt Nam.

Điều này có thể gây khó khăn trong quá trình thẩm định, phê duyệt Dự án thành phần 2 - hạng mục đầu tư xây dựng công trình đường sắt, qua đó làm gia tăng nguy cơ chậm triển khai trên thực địa.

Để đẩy nhanh tiến độ, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu phương án tiếp tục tách Dự án thành phần 2 thành nhiều dự án nhỏ để triển khai song song. Đồng thời, cơ quan này kiến nghị ưu tiên đầu tư trước đoạn cầu Lạch Huyện và các tuyến nhánh kết nối cảng Lạch Huyện, Đình Vũ, Nam Đồ Sơn do đây được xem là hạng mục “đường găng” quyết định tiến độ toàn dự án.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư hồi tháng 2/2025 với tổng vốn hơn 203.231 tỷ đồng. Đây được xem là một trong những dự án hạ tầng chiến lược lớn nhất nhiều năm qua, giữ vai trò kết nối hành lang kinh tế phía Bắc với hệ thống cảng biển Hải Phòng.

“

Hồi tháng 4/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã yêu cầu Bộ Xây dựng chủ trì rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp lý liên quan đến vận tải đường sắt, báo cáo Thủ tướng trước ngày 30/6/2026. Đồng thời, công tác lập, thẩm định và phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi phải được đẩy nhanh nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Các cơ quan liên quan cũng được yêu cầu nghiên cứu kỹ các phương án công nghệ nhằm đảm bảo tính độc lập, tự chủ trong dài hạn.

Dự án đường sắt quy mô lớn này được kỳ vọng tạo cú hích cho nhiều doanh nghiệp xây dựng và vật liệu trong nước như Tập đoàn Hòa Phát (HPG), FECON (FCN), Vinaconex (VCG), Coteccons (CTD), CTCP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HHV)… khi các doanh nghiệp này đều đang chuẩn bị nguồn lực để tham gia các dự án đường sắt quy mô lớn trong thời gian tới.