GS. Đặng Hùng Võ: Đáng lẽ hạ tầng kết nối sân bay Long Thành phải được lo liệu từ khi mới có ý tưởng

Sân bay Long Thành hiện đang bước vào giai đoạn nước rút với mục tiêu quan trọng là kịp khai thác thương mại vào năm 2026. Song song thi công, cuộc chạy đua hoàn thiện mạng lưới cao tốc, vành đai, metro kết nối TP.HCM và các vùng lân cận cũng diễn ra quyết liệt, nhằm đảm bảo hàng chục triệu hành khách tiếp cận thuận lợi ngay từ khi vận hành, dù còn nhiều thách thức về quy hoạch và đồng bộ hạ tầng.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, hệ thống đường bộ kết nối với sân bay hiện có sáu dự án trọng điểm đang triển khai. Trong đó, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu dài hơn 53 km đã đưa vào khai thác một số phân đoạn và dự kiến thông xe thành phần một vào tháng 6.

Đáng chú ý, dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành với tổng mức đầu tư hơn 29.000 tỷ đồng cũng đạt sản lượng thi công gần 98%, dự kiến hoàn thành toàn bộ vào tháng 9 để trở thành trục giao thông huyết mạch đưa hành khách từ miền Tây đến sân bay mà không phải xuyên qua trung tâm TP.HCM.

Song song đó, các dự án vành đai 3 và việc mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành lên quy mô 8 đến 10 làn xe cũng đang được khẩn trương thực hiện để kịp về đích vào cuối năm 2026.

Bên cạnh hạ tầng đường bộ, hệ thống đường sắt được xác định là phương thức vận tải chủ đạo kết nối trung tâm thành phố với Long Thành với ba tuyến chiến lược là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Metro Thủ Thiêm - Long Thành và Metro Suối Tiên - Long Thành. Tuy nhiên, Tổng công ty cảng hàng không Việt Nam (ACV) vừa lên tiếng cảnh báo về nguy cơ chồng lấn quy hoạch và xung đột hạ tầng ngay trong khu vực sân bay khi có quá nhiều dự án cùng hướng về một điểm.

ACV đã kiến nghị các cơ quan chức năng sớm rà soát tổng thể nhằm bảo đảm tính đồng bộ về hạ tầng, tránh nguy cơ chồng lấn và phát huy hiệu quả khai thác lâu dài.

Dưới góc nhìn chuyên gia, trong talkshow mới đây do VTC News thực hiện, GS. Đặng Hùng Võ (nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho rằng đáng lẽ ngay từ khi có ý tưởng đặt sân bay tại đây, việc lo liệu các kết nối hạ tầng phải được ưu tiên hàng đầu. Ông nhấn mạnh sân bay Long Thành không chỉ phục vụ riêng TP.HCM mà còn là nút giao thông quan trọng cho toàn bộ phía Nam, bao gồm cả Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long.

Ông Võ cũng lưu ý Nam Bộ là vùng kinh tế biển đang phát triển mạnh mẽ với sự kết hợp giữa Bà Rịa - Vũng Tàu, Cần Giờ và thành phố Hồ Chí Minh, do đó hạ tầng phải có tính đồng bộ hệ thống.

Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, có thể áp dụng các giải pháp trước mắt để đáp ứng nhu cầu cấp bách, song về lâu dài cần rà soát và thiết kế lại tổng thể mạng lưới giao thông, từ ngầm, mặt đất đến trên cao, nhằm cải thiện hiệu quả vận hành và khắc phục những điểm nghẽn kéo dài.

Để đảm bảo tiến độ và chất lượng thực thi, GS.Đặng Hùng Võ đề xuất cần một cơ chế giám sát và đánh giá hiện đại dựa trên công nghệ AI và Internet vạn vật (IoT).

Ông gợi ý việc sử dụng "bản sao số" (digital twin) - một mô hình phản ánh đúng thực địa theo thời gian thực thông qua ảnh vệ tinh hoặc thiết bị bay không người lái (UAV) để các nhà lãnh đạo nắm bắt chính xác vướng mắc và đưa ra quyết định kịp thời. Ông Võ cũng chỉ ra rằng mặc dù Luật Đất đai đã có quy định về công cụ giám sát này, nhưng việc thiếu các nghị định hướng dẫn thi hành đã khiến các công cụ tuyệt vời này chưa được áp dụng hiệu quả để thúc đẩy các dự án hạ tầng chiến lược.

Thực tế tại công trường Long Thành hiện nay đang đối mặt với nhiều khó khăn có nguy cơ làm lỡ nhịp tiến độ chung. Bộ Xây dựng chỉ ra bốn vướng mắc chính, bao gồm việc chậm thanh toán khối lượng thi công khiến nhà thầu gặp khó khăn về tài chính, và hạng mục hầm tuynel kỹ thuật quan trọng thuộc gói thầu 4.8 đang bị chậm trễ kéo dài.

Ngoài ra, nguồn nhân lực và thiết bị của nhiều nhà thầu chỉ đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu, cộng với áp lực từ mùa mưa sắp tới có thể khiến các hạng mục ngoài trời tiếp tục bị đình trệ. Tại dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư, dù khối lượng thực hiện đạt 74% nhưng giá trị giải ngân mới chỉ đạt 47%, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và năng lực thi công của các đơn vị.

Trước tình hình này, Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu kiện toàn nhân sự chủ chốt tại ACV. Đồng thời, Bộ Công an được giao đẩy nhanh tiến độ điều tra, xử lý các vi phạm, sai phạm trong quá trình triển khai dự án; bảo đảm xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định pháp luật, đồng thời hỗ trợ ACV trong việc thanh toán khối lượng công việc đã thực hiện theo thực tế.