Người lao động năm 2026 không còn đặt lương cao lên hàng đầu

Thị trường lao động năm 2026 đang ghi nhận nhiều thay đổi đáng chú ý khi người lao động không còn đặt mức lương là ưu tiên duy nhất, trong khi doanh nghiệp phải đối mặt áp lực gia tăng chi phí nhân sự do những điều chỉnh mới liên quan đến tiền lương, thuế và bảo hiểm xã hội.

Từ “lương bao nhiêu” đến “phúc lợi ra sao”: Thị trường lao động bước vào cuộc đua giữ chân nhân sự

Khảo sát của Việc Làm Tốt cho thấy tâm lý người lao động hiện khá tích cực trước các thay đổi chính sách mới. Hơn 82% người được hỏi cho biết cảm thấy ổn định hơn về công việc và thu nhập. Đáng chú ý, ưu tiên hàng đầu của người lao động khi tìm việc hiện nay không còn chỉ là mức lương cao.

Có tới 49% cho biết họ quan tâm nhất đến chế độ bảo hiểm đầy đủ, cao hơn cả yếu tố lương thực nhận. Bên cạnh đó, môi trường làm việc và sự minh bạch trong chính sách nhân sự cũng ngày càng được coi trọng.

Theo Việc Làm Tốt, thị trường lao động năm 2026 không còn là cuộc cạnh tranh đơn thuần về lương mà đang chuyển sang cuộc đua về phúc lợi và sự minh bạch. Nền tảng này khuyến nghị doanh nghiệp cần công khai rõ mức lương thực nhận ngay từ tin tuyển dụng, tận dụng chính sách miễn thuế ca đêm và làm thêm giờ để tăng sức hút với lao động làm việc theo ca.

Đồng thời, việc đóng bảo hiểm đầy đủ đang trở thành “vũ khí” quan trọng giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin và giữ chân nhân sự lâu dài.

Trong khi đó, doanh nghiệp đang chịu “áp lực kép” khi vừa phải tăng tuyển dụng vừa phải kiểm soát chi phí nhân sự. Khoảng một nửa số doanh nghiệp được khảo sát cho biết bị tác động trực tiếp bởi các thay đổi liên quan đến lương, thuế và bảo hiểm. Để thích ứng, nhiều doanh nghiệp F&B chọn cách tăng thưởng hiệu quả công việc, trong khi các doanh nghiệp sản xuất chấp nhận gánh thêm chi phí để giữ chân lao động có tay nghề.

Lý giải cho những thay đổi trên thị trường lao động, bà Nguyễn Văn Hạnh Thục - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM cho rằng cải cách tiền lương lần này mang tính bước ngoặt, không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật mà là thay đổi cách tiếp cận.

Việc chuyển sang trả lương theo vị trí việc làm đã dịch chuyển trọng tâm từ “bằng cấp gì” sang “làm được gì”, tức là gắn trực tiếp thu nhập với năng lực thực thi và hiệu quả công việc.

Theo bà Thục, cách tiếp cận này kỳ vọng sẽ tạo động lực rõ ràng hơn cho người lao động nâng cao năng lực, đồng thời giúp khu vực công tiến gần hơn với cơ chế vận hành của thị trường lao động. Ở góc độ thị trường, xu hướng này thực tế đã và đang diễn ra trong khu vực doanh nghiệp khi nhiều đơn vị sẵn sàng chi trả mức lương cạnh tranh hơn để thu hút và giữ chân lao động có năng lực phù hợp.

Tuy nhiên, bà cũng cho rằng trong ngắn hạn, sự điều chỉnh này khó tránh khỏi tạo áp lực lên chi phí nhân sự, đặc biệt đối với các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động hoặc có biên lợi nhuận không cao. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tái cơ cấu hoạt động, tối ưu quy trình và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

Theo bà Thục, cải cách tiền lương chỉ có thể phát huy hiệu quả bền vững khi đi kèm với nâng cao năng suất lao động. Nếu chỉ tăng lương mà không cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, kỹ năng nghề và hiệu quả làm việc thì áp lực chi phí sẽ ngày càng lớn và khó duy trì trong dài hạn.

Nói cách khác, tiền lương cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với năng suất, đây là điều kiện then chốt để bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích của người lao động và khả năng chi trả của tổ chức, doanh nghiệp.

Tăng lương, tăng đóng BHXH và nỗi lo chi phí của cả người lao động lẫn doanh nghiệp

Ở góc độ bảo hiểm xã hội, bà Thục cho rằng khi tiền lương tăng thì tiền đóng bảo hiểm của người lao động và doanh nghiệp cũng sẽ tăng do tỷ lệ đóng được tính trên mức lương người lao động nhận được. Tuy nhiên, khi tiền đóng bảo hiểm tăng thì quyền lợi của người lao động cũng tăng theo.

Bà cho biết, xét trên tổng thể, việc tăng lương sẽ giúp quỹ bảo hiểm xã hội tăng nguồn thu. Khi nguồn thu lớn hơn sẽ tạo điều kiện để xây dựng thêm chính sách mới, mở rộng quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm xã hội, qua đó góp phần nâng cao an sinh cho người lao động.

Liên quan đến chính sách bảo hiểm xã hội, bà Thục nhận định các cơ quan chức năng hiện đang đẩy mạnh tuyên truyền, tư vấn nhằm giúp người lao động hiểu rõ quyền lợi lâu dài khi tiếp tục tham gia BHXH, hạn chế tình trạng rút BHXH một lần. Nhiều hoạt động tư vấn trực tiếp, kết nối việc làm, hỗ trợ học nghề và giới thiệu cơ hội việc làm mới cũng được triển khai để tạo điều kiện cho người lao động sớm quay lại thị trường lao động, ổn định cuộc sống và bảo đảm an sinh lâu dài.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một bộ phận không nhỏ người lao động chưa thực sự mặn mà với việc tham gia hoặc duy trì đóng BHXH. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tâm lý ưu tiên tính linh hoạt tài chính, mong muốn được nhận ngay các khoản tiền sau một thời gian ngắn tham gia thay vì chờ đợi quyền lợi dài hạn. Bên cạnh đó, không ít người vẫn chưa hiểu đầy đủ về giá trị tích lũy và tính bảo vệ của chính sách, dẫn đến việc đánh giá chưa đúng vai trò của BHXH trong đảm bảo an sinh.

Ở phía doanh nghiệp, việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH cũng gặp không ít áp lực, đặc biệt trong bối cảnh chi phí lao động gia tăng và môi trường kinh doanh còn nhiều biến động.

Theo bà Thục, vấn đề không chỉ nằm ở thiết kế chính sách mà quan trọng hơn là cách tổ chức thực hiện và truyền tải chính sách đến người lao động. Do đó, cần đẩy mạnh công tác truyền thông theo hướng dễ hiểu, sát thực tế, kết hợp với tư vấn trực tiếp để người lao động nắm rõ quyền lợi, nghĩa vụ cũng như những rủi ro khi rút BHXH một lần. Khi người lao động hiểu đúng và đủ, niềm tin vào hệ thống bảo hiểm xã hội sẽ được củng cố, từ đó góp phần nâng cao tỷ lệ tham gia và bảo đảm tính bền vững của chính sách trong dài hạn.

Bà Thục cũng nhấn mạnh, việc điều chỉnh theo hướng hạn chế rút BHXH một lần và mở rộng diện bao phủ là bước đi cần thiết và mang tính dài hạn.

Mục tiêu cốt lõi không chỉ là gia tăng số người tham gia mà còn hướng tới xây dựng một “lưới an sinh” đủ vững để bảo đảm thu nhập và ổn định cuộc sống cho người lao động khi về già hoặc gặp rủi ro.