Tuyến đường sắt 1.757km hoàn thành gần 80% sau gần 20 năm chậm tiến độ, vốn đầu tư hơn 78.000 tỷ đồng

Ý tưởng về Transnordestina được thai nghén từ những năm 1980, trước khi chính thức khởi công vào năm 2006. Tuy nhiên, hàng loạt khó khăn về tài chính, thay đổi quy hoạch, tranh cãi giữa các địa phương và những giai đoạn kinh tế suy thoái đã khiến công trình liên tục chậm tiến độ.

Sau gần hai thập niên, dự án hiện đạt 79% tiến độ thi công, tương đương gần 4/5 chặng đường. Với tổng chiều dài 1.757km và mức đầu tư đã lên tới khoảng 15 tỷ real Brazil (khoảng hơn 78.000 tỷ đồng), đây là một trong những dự án đường sắt lớn nhất lịch sử khu vực Đông Bắc Brazil.

Khi hoàn thành, tuyến đường sắt sẽ kết nối các vùng sản xuất nông nghiệp và khai khoáng ở nội địa bang Piauí và Ceará với các cảng biển trên bờ Đại Tây Dương, mở ra hành lang vận tải mới cho hàng hóa xuất khẩu của khu vực.

Tuyến đường sắt có thể thay đổi bộ mặt kinh tế vùng Đông Bắc

Tầm quan trọng của Transnordestina nằm ở khả năng giải quyết một trong những điểm nghẽn lớn nhất của kinh tế Đông Bắc Brazil: chi phí vận chuyển.

Hiện nay, phần lớn ngũ cốc, khoáng sản và các mặt hàng nông sản của khu vực vẫn phụ thuộc vào vận tải đường bộ. Hình thức này không chỉ tốn kém mà còn làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh của hàng hóa do chi phí logistics cao.

Đường sắt được kỳ vọng sẽ thay đổi hoàn toàn bài toán này. Một đoàn tàu hàng có thể thay thế hàng chục xe tải, vận chuyển khối lượng hàng hóa lớn hơn với chi phí thấp hơn đáng kể.

Quan trọng hơn, Transnordestina không chỉ là một dự án giao thông mà còn được xem là công cụ tái định hình bản đồ kinh tế khu vực.

Nhiều địa phương nằm sâu trong vùng nội địa vốn bị cô lập khỏi các tuyến logistics quốc gia sẽ lần đầu tiên được kết nối trực tiếp với mạng lưới vận tải hiện đại. Điều này có thể thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm và mở ra các cơ hội phát triển kinh tế mới.

Dự án được thiết kế để kết nối với các cảng biển tại Ceará và Pernambuco, hai bang sở hữu vị trí thuận lợi hướng ra Đại Tây Dương, đồng thời nằm trên tuyến vận tải biển ngắn nhất từ Brazil tới châu Âu và Bắc Mỹ.

Dọc tuyến đường sắt là khu vực được xem là "biên giới nông nghiệp mới" của Brazil, nơi sản lượng ngũ cốc tăng nhanh trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào xe tải khiến chi phí vận chuyển vẫn ở mức cao. Nếu tuyến đường sắt hoàn thành, nông sản từ khu vực này có thể được đưa thẳng tới cảng biển bằng đường ray, qua đó giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nhiều chuyên gia nhận định đây có thể là một trong những dự án hạ tầng có tác động lớn nhất tới ngành nông nghiệp Brazil trong nhiều thập kỷ qua.

Vì sao dự án mất gần 20 năm vẫn chưa hoàn thành?

Tiến độ chậm kéo dài của Transnordestina là kết quả của nhiều yếu tố đan xen.

Trong suốt quá trình triển khai, dự án liên tục đối mặt với tình trạng thiếu vốn, thay đổi thiết kế, tranh chấp lợi ích giữa các bang, cùng nhiều giai đoạn suy thoái kinh tế khiến nguồn tài chính bị gián đoạn.

Mỗi lần dừng thi công đều khiến chi phí tăng lên đáng kể. Các hạng mục dang dở xuống cấp theo thời gian, trong khi lực lượng kỹ sư và công nhân lành nghề cũng bị phân tán sang các dự án khác.

Chính vì vậy, trong nhiều năm, Transnordestina thường được nhắc đến như một biểu tượng của những dự án hạ tầng "không biết bao giờ xong" tại Brazil.

Tuy nhiên, việc vượt mốc 79% mang ý nghĩa khác biệt. Đây không còn là giai đoạn khởi động hay tái khởi động dự án, mà là dấu hiệu cho thấy công trình đã bước vào chặng cuối sau khi vượt qua hàng loạt trở ngại tưởng chừng không thể khắc phục.

Chặng đường cuối cùng

Dù vậy, đạt 79% tiến độ không đồng nghĩa với việc dự án đã về đích.

Trong các công trình đường sắt quy mô lớn, những đoạn cuối thường là phần phức tạp nhất do liên quan đến các nút kết nối, hệ thống vận hành và các hạng mục kỹ thuật then chốt.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa một dự án mới hoàn thành 30% và một dự án đã đạt gần 80% là rất lớn. Khi khối lượng công việc đã hoàn thành phần lớn, áp lực kinh tế và chính trị khiến khả năng dự án bị bỏ dở gần như không còn.

Nhờ các nguồn vốn mới và chương trình thúc đẩy phát triển đường sắt của Brazil, tiến độ hiện nay được đánh giá là khả quan nhất trong gần 20 năm qua.

Một số đoạn tuyến hoàn thiện thậm chí có thể được đưa vào khai thác từng phần trước khi toàn bộ dự án hoàn tất, giúp tạo doanh thu và hỗ trợ vận chuyển hàng hóa ngay trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đối với nhiều người dân Brazil, đặc biệt là thế hệ đã chứng kiến dự án từ khi còn trên bản vẽ, việc nhìn thấy những đoàn tàu hàng đầu tiên chạy xuyên vùng Sertão sẽ mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn.

Transnordestina từng là ví dụ điển hình cho những dự án hạ tầng kéo dài vô tận. Nhưng hiện nay, công trình đang dần trở thành minh chứng rằng ngay cả những dự án tưởng như mắc kẹt vĩnh viễn cũng có thể hồi sinh nếu duy trì được nguồn vốn và quyết tâm chính trị.

Trong bối cảnh Brazil vẫn thiếu hụt nghiêm trọng hạ tầng đường sắt, việc một trong những tuyến đường sắt mang tính biểu tượng nhất của đất nước tiến gần tới vạch đích được xem là tín hiệu tích cực cho tham vọng hiện đại hóa hệ thống logistics quốc gia.

Con đường phía trước vẫn còn, nhưng phần đường ray chưa được đặt xuống hiện đã ít hơn rất nhiều so với những gì đã hoàn thành.