Chọn nhà thầu Trung Quốc, dự án đường sắt cao tốc dài 609km chậm tiến độ gần 1 thập kỷ, đội vốn hơn 97.000 tỷ đồng

Dự án đường sắt cao tốc nối Bangkok - Nong Khai từng được kỳ vọng trở thành trục giao thông xương sống của hành lang vận tải xuyên Á, kết nối Thái Lan với Lào và xa hơn là Trung Quốc. Tuy nhiên, sau gần 1 thập kỷ triển khai, công trình vẫn chưa thể cán đích, phơi bày khoảng cách đáng kể giữa tham vọng và thực tế.

Tuyến đường dài khoảng 609km, thiết kế vận tốc tối đa 250 km/h, đóng vai trò mắt xích quan trọng để nối tiếp tuyến đường sắt Lào - Trung Quốc, qua đó hình thành hành lang thương mại kéo dài từ Côn Minh xuống bán đảo Đông Dương.

Dù vậy, tiến độ thực hiện liên tục bị kéo lùi. Ban đầu, đoạn Nakhon Ratchasima được kỳ vọng vận hành trong nửa sau thập niên 2020, nhưng đến đầu năm 2025, chính phủ Thái Lan đã phải điều chỉnh mốc hoàn thành toàn tuyến sang năm 2030.

Thực tế thi công cho thấy sự ì ạch kéo dài. Tính đến đầu năm 2025, đoạn Bangkok - Nakhon Ratchasima mới hoàn thành hơn 30% khối lượng công việc dân dụng, đồng nghĩa dự án đã chậm ít nhất 4-5 năm ở giai đoạn đầu và gần 1 thập kỷ nếu xét toàn bộ tuyến.

Nguyên nhân không đến từ một điểm nghẽn đơn lẻ mà là sự chồng chéo của nhiều vấn đề. Từ thay đổi thiết kế, chậm phê duyệt hợp đồng, vướng mắc giải phóng mặt bằng đến thủ tục hành chính kéo dài, mỗi khâu đều có thể khiến tiến độ bị đẩy lùi thêm nhiều tháng. Đại dịch Covid-19 càng khiến tình hình thêm phức tạp, trong khi các điều chỉnh kỹ thuật nhằm đáp ứng tiêu chuẩn vận hành và an toàn lại làm chi phí và thời gian thi công đội lên đáng kể.

Chi phí vì thế trở thành tâm điểm tranh luận. Giai đoạn 1 Bangkok - Nakhon Ratchasima hiện có tổng mức đầu tư khoảng 179 tỷ baht, trong khi giai đoạn 2 kéo dài đến Nong Khai được phê duyệt ở mức 341 tỷ baht. Tổng vốn cho toàn tuyến đã lên tới khoảng 520 tỷ baht, cao hơn khoảng 120 tỷ baht (khoảng 97.300 tỷ đồng) so với ước tính ban đầu 400 tỷ baht, tương đương mức tăng gần 30%.

Khác với Lào, quốc gia chấp nhận dựa nhiều vào vốn vay Trung Quốc để nhanh chóng hoàn thành tuyến đường sắt xuyên quốc gia, Thái Lan lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn. Bangkok chủ yếu tự tài trợ dự án nhằm kiểm soát rủi ro nợ công và giữ quyền chủ động với hạ tầng chiến lược. Tuy nhiên, việc kéo dài đàm phán với Trung Quốc về tài chính, thiết kế và quyền lợi đã khiến tiến độ bị trì hoãn đáng kể.

Trong khi tuyến Lào - Trung Quốc đã đi vào vận hành từ cuối năm 2021, dự án phía Thái Lan vẫn đang dang dở.

Chiến lược “cân bằng đối tác” của Thái Lan cũng góp phần làm chậm quá trình ra quyết định. Trong giai đoạn đầu, nước này từng hợp tác với Nhật Bản cho tuyến Bangkok - Chiang Mai, trong khi tuyến Bangkok - Nong Khai lại gắn với Trung Quốc.Việc vừa muốn tận dụng công nghệ, vốn ngoại, vừa tránh phụ thuộc quá mức vào một đối tác khiến quá trình ra quyết định trở nên phức tạp hơn, khiến dự án nhiều lần trượt khỏi kế hoạch.

Bên cạnh những thách thức về tài chính và quản trị, dự án còn vấp phải tranh cãi liên quan đến an toàn lao động. Đầu năm 2026, một cần cẩu thi công bị đổ xuống đoàn tàu khách tại tỉnh Nakhon Ratchasima, khiến hơn 30 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.

Trước đó, tháng 8/2024, một vụ sập hầm trên tuyến cũng khiến 3 công nhân tử vong. Hai sự cố nghiêm trọng liên tiếp trong chưa đầy 2 năm đã làm dấy lên nhiều lo ngại về tiêu chuẩn an toàn và giám sát thi công.

Dự án còn đối mặt với tranh cãi liên quan đến bảo tồn di sản, đặc biệt tại Ayutthaya - cố đô của Thái Lan và là di sản thế giới được UNESCO công nhận. Kế hoạch xây dựng nhà ga gần khu vực này từng vấp phải phản ứng từ giới chuyên gia, lo ngại ảnh hưởng đến cảnh quan và giá trị lịch sử. Trước sức ép, cơ quan chức năng buộc phải điều chỉnh thiết kế để giảm thiểu tác động.