Đường sắt cao tốc 67 tỷ USD gọi tên tư nhân: Hòa Phát, THACO bước vào cuộc chơi chưa từng có, chấp nhận đánh đổi gì?

Chia sẻ trên chương trình của VTC News, GS. TS Bùi Xuân Phong - nguyên Chủ tịch Hội Kinh tế và Vận tải Đường sắt Việt Nam đã đưa ra nhiều nhận định đáng chú ý về dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tổng mức đầu tư lên tới 67 tỷ USD.

Theo ông Phong, chủ trương của Bộ Chính trị là thu hút khu vực kinh tế tư nhân tham gia phát triển các dự án hạ tầng trọng điểm. Tuy nhiên, việc tham gia cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải chấp nhận hy sinh một phần lợi ích để đóng góp cho xã hội. Những cái tên như THACO hay Hòa Phát (HoSE: HPG) là ví dụ điển hình.

Cụ thể, với Hòa Phát - doanh nghiệp hiện chủ yếu sản xuất thép dân dụng, nếu muốn tham gia cung ứng thép ray cho đường sắt tốc độ cao, sẽ phải đầu tư mua công nghệ và chuyển đổi sản xuất. Tương tự, THACO từ lĩnh vực lắp ráp ô tô, nếu muốn sản xuất đầu máy, toa xe cũng cần nguồn lực lớn về công nghệ, nhân sự và vốn đầu tư.

Ở chiều ngược lại, để doanh nghiệp có thể tham gia những dự án quy mô lớn và phức tạp như vậy, Nhà nước cần có các cơ chế đặc thù nhằm hỗ trợ và chia sẻ rủi ro. Việc huy động khu vực tư nhân cùng tham gia vào một dự án hạ tầng trọng điểm, quy mô lớn và chưa có tiền lệ tại Việt Nam được xem là một chủ trương đúng đắn.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không chỉ là một công trình giao thông, mà còn là một tổ hợp công nghiệp tổng hợp, bao gồm cơ khí, xây dựng, vận tải, kinh tế… Theo ông Phong, nếu triển khai thành công, Việt Nam không chỉ làm chủ công nghệ mà còn có thể tiến tới chuyển giao cho các quốc gia khác có nhu cầu.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp trong nước cần chủ động đầu tư, học hỏi và hoàn thiện công nghệ, quy trình sản xuất để có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị của dự án, qua đó nâng tầm năng lực công nghiệp quốc gia.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang bước vào giai đoạn then chốt, hướng tới khởi công vào cuối năm 2026 theo kế hoạch. Hiện hồ sơ mời thầu cho các gói khảo sát và lập báo cáo nghiên cứu khả thi đang được hoàn thiện, dự kiến lựa chọn nhà thầu trong quý II/2026.

Đánh chú ý, dự án đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư, khi nhiều doanh nghiệp tư nhân bày tỏ mong muốn tham gia theo hình thức đối tác công - tư (PPP) hoặc đầu tư kinh doanh. Một số cái tên đáng chú ý gồm CTCP Tập đoàn Trường Hải (THACO), liên danh Mekolor - Great USA, CTCP Xây dựng Thăng Long Quốc gia, CTCP Vận tải đường sắt Việt Nam, CTCP Tập đoàn Discovery, CTCP Reign… Trong khi đó, Tập đoàn Vingroup (HoSE: VIC) đã rút lui để tập trung nguồn lực cho các dự án khác.