Lãnh đạo Becamex đề xuất: Thu hồi đất chợ truyền thống, nhà máy cũ để phát triển đô thị TOD tại TP.HCM

Lãnh đạo Tập đoàn Becamex đề xuất cho phép thu hồi đất, chuyển đổi công năng các cơ sở sản xuất sử dụng công nghệ cũ, gây ô nhiễm, chợ truyền thống xuống cấp và quỹ đất dôi dư để phát triển mô hình đô thị TOD, qua đó tái thiết không gian đô thị và tạo nguồn lực mới cho TP.HCM trong giai đoạn phát triển siêu đô thị.

Đề xuất được ông Nguyễn Thế Duy, Phó chủ tịch HĐQT, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Đầu tư và Phát triển công nghiệp Becamex nêu tại hội thảo tham vấn ý kiến doanh nghiệp, tập đoàn trong và ngoài nước về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do UBND TP.HCM tổ chức ngày 27/5.

Theo đại diện Becamex, dự thảo luật hiện nay mới nhìn nhận mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) chủ yếu gắn với đường sắt đô thị và metro. Tuy nhiên, TOD cần được xác định là công cụ tổ chức lại không gian phát triển để tái thiết đô thị, logistics và công nghiệp, đồng thời tạo nguồn lực tài chính cho đầu tư hạ tầng.

Từ góc nhìn đó, Becamex đề xuất bổ sung quy định áp dụng mô hình TOD không chỉ với metro mà còn với các tuyến đường sắt quốc gia đi qua TP.HCM, ga hành khách, ga hàng hóa, cảng cạn ICD, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng biển và các đầu mối giao thông khối lượng lớn.

Doanh nghiệp này cho rằng để triển khai hiệu quả mô hình TOD, cần luật hóa cơ chế cho phép thu hồi đất, chuyển đổi công năng các cơ sở sản xuất cũ gây ô nhiễm, không còn phù hợp quy hoạch, các chợ truyền thống xuống cấp và các quỹ đất sử dụng kém hiệu quả nhằm tạo quỹ đất phát triển đô thị mới dọc các trục giao thông trọng điểm.

Theo Becamex, việc chuyển đổi này sẽ giúp hình thành các khu phức hợp dịch vụ - đô thị chất lượng cao, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất, đồng thời giảm thiểu rủi ro pháp lý, rủi ro xã hội và áp lực dòng tiền cho cả Nhà nước lẫn nhà đầu tư trong công tác giải phóng mặt bằng.

Doanh nghiệp cũng đề xuất cơ chế cho phép nhà đầu tư sử dụng quỹ đất sẵn có ngoài phạm vi dự án để bố trí tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng và được khấu trừ chi phí này vào nghĩa vụ tài chính của dự án. Theo ông Duy, cách làm này giúp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, tạo sự đồng thuận từ người dân và doanh nghiệp phải di dời, đồng thời kích hoạt nguồn vốn tư nhân tham gia tái thiết đô thị.

Lãnh đạo Becamex dẫn ví dụ tuyến đường sắt Bàu Bàng - Cái Mép không chỉ đóng vai trò tuyến vận tải mà còn có thể trở thành trục phát triển kinh tế chiến lược của toàn vùng Đông Nam Bộ nếu được phát triển theo mô hình TOD mở rộng.

Bên cạnh câu chuyện tái cấu trúc không gian đô thị, Becamex cũng kiến nghị dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần trở thành “đạo luật mở khóa nguồn lực phát triển”, tạo hành lang pháp lý đủ rộng để TP.HCM khai thác hiệu quả các nguồn lực từ kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, đất đai, hạ tầng, khoa học - công nghệ, nhân lực chất lượng cao và liên kết vùng.

Theo ông Nguyễn Thế Duy, trong bối cảnh Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, vai trò của doanh nghiệp Nhà nước cần được nâng cao ở các lĩnh vực then chốt. Các doanh nghiệp này không chỉ hoạt động kinh doanh mà còn là công cụ để Nhà nước triển khai các lĩnh vực trọng yếu như hạ tầng, logistics, khu công nghiệp, y tế, giáo dục và các công trình chiến lược.

Đại diện Becamex cho rằng nếu doanh nghiệp Nhà nước vẫn phải xin ý kiến cho từng giao dịch, từng khoản đầu tư hay từng phương án tăng vốn thì sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển của một siêu đô thị có sức cạnh tranh quốc tế. Vì vậy, dự thảo luật cần bổ sung các cơ chế đặc thù về đầu tư, vốn và thử nghiệm dành cho doanh nghiệp Nhà nước mà không bị giới hạn bởi ngành nghề hay lĩnh vực.

Doanh nghiệp này cũng đề xuất TP.HCM được trao quyền chủ động hơn trong quyết định danh mục doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ vốn, cũng như đầu tư vào các doanh nghiệp chiến lược phù hợp định hướng phát triển của thành phố. Đồng thời, doanh nghiệp Nhà nước cần được tăng tính tự chủ trong sử dụng vốn đầu tư phát triển, lợi nhuận và các nguồn vốn để tái đầu tư, nâng cao năng lực tài chính và thu hút nguồn lực xã hội hóa.

Một nội dung khác được Becamex kiến nghị là xây dựng mô hình khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo TP.HCM với các cơ chế đặc biệt, cho phép chủ động triển khai các mô hình quản trị và giải pháp quản lý mới đã được kiểm chứng hiệu quả.

Theo đại diện doanh nghiệp, sau sáp nhập, TP.HCM trở thành siêu đô thị lớn nhất cả nước, mở ra cơ hội định vị thành phố thành trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực. Tuy nhiên, các chính sách hiện nay vẫn tiếp cận rời rạc, chưa đủ tạo đột phá mang tính hệ thống cho hệ sinh thái công nghệ cao, vốn đòi hỏi sự đồng bộ về hạ tầng, nhân lực, tài chính, dữ liệu, hải quan và sở hữu trí tuệ.

Khu thí điểm này được kỳ vọng sẽ giúp TP.HCM nâng vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, chuyển dịch từ gia công sang thiết kế và sản xuất công nghệ cao, đồng thời trở thành nơi phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài.

Xa hơn, Becamex cho rằng mô hình này có thể trở thành “phòng thí nghiệm thể chế quốc gia”, nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng ra toàn quốc.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, cũng ủng hộ việc mở rộng cơ chế hợp tác công - tư trong dự thảo luật theo hướng “lãnh đạo công - quản trị tư”, “đầu tư công - quản lý tư”, “đầu tư tư - sử dụng công”.

Tuy nhiên, theo ông Hòa, dự thảo hiện vẫn giới hạn cơ chế này trong các lĩnh vực y tế, văn hóa, thể thao, giáo dục và công nghệ chiến lược. Ông đề nghị mở rộng thêm sang lĩnh vực hạ tầng, trong đó có metro.

“Chúng ta có thể đầu tư công toàn bộ tuyến metro nhưng giao cho tư nhân quản lý để Nhà nước rảnh tay, rảnh chân và tạo cơ hội cho tư nhân tham gia”, ông Hòa nêu quan điểm.