Nhà thầu Trung Quốc đứng sau mạng lưới metro 1.500 km muốn tham gia các dự án đường sắt Việt Nam

Trong bối cảnh đẩy mạnh phát triển hệ thống giao thông công cộng và chuẩn bị cho giai đoạn tăng trưởng mới của siêu đô thị sau sáp nhập, TP.HCM đang mở rộng hợp tác với thành phố Quảng Châu (Trung Quốc) trong lĩnh vực đường sắt đô thị, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ngày 1/6, Tập đoàn Metro Quảng Châu - một trong những doanh nghiệp hàng đầu Trung Quốc về đường sắt đô thị - chính thức khai trương văn phòng đại diện tại TP.HCM. Văn phòng sẽ đóng vai trò đầu mối điều phối, quản lý các hoạt động tư vấn, thiết kế và xây dựng đường sắt đô thị khi tham gia các dự án tại Việt Nam.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy mạnh đầu tư mạng lưới metro với mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị. Tham dự lễ khai trương có Phó Thị trưởng TP Quảng Châu Lại Chí Hồng, Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM Đường Lập và Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường.

Theo ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, việc Metro Quảng Châu mở văn phòng đại diện đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ hợp tác giữa hai bên, chuyển từ các dự án đơn lẻ sang mối quan hệ đối tác chiến lược lâu dài trong lĩnh vực phát triển đường sắt đô thị.

Trước đó, từ tháng 4/2024, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM, Hiệp hội Metro Trung Quốc và Tập đoàn Metro Quảng Châu đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác về quy hoạch và phát triển đường sắt đô thị. Các bên đã triển khai nhiều hoạt động liên quan đến tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm, metro số 4 cùng một số dự án khác do các công ty thành viên của tập đoàn nghiên cứu.

Kỳ vọng từ kinh nghiệm phát triển metro và mô hình TOD của Quảng Châu

Chiều cùng ngày, lãnh đạo TP.HCM đã có buổi làm việc với đoàn đại biểu thành phố Quảng Châu do Phó Thị trưởng Lại Chí Hồng dẫn đầu nhằm trao đổi về các cơ hội hợp tác hạ tầng trong thời gian tới.

Tại buổi làm việc, ông Lại Chí Hồng đánh giá cao tiềm năng hợp tác giữa hai địa phương và cho biết việc Metro Quảng Châu thành lập văn phòng đại diện tại TP.HCM là minh chứng cho cam kết đầu tư lâu dài, thực chất vào thị trường giao thông Việt Nam.

Quảng Châu hiện là một trong những trung tâm kinh tế và logistics hàng đầu Trung Quốc. Thành phố sở hữu hệ thống cảng biển, vận tải container và sân bay thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Đặc biệt, mạng lưới metro của Quảng Châu có tổng chiều dài khoảng 1.500 km, phục vụ trung bình 9,3 triệu lượt khách mỗi ngày và có thể đạt 14 triệu lượt vào giờ cao điểm.

Metro Quảng Châu là doanh nghiệp nhà nước trực thuộc chính quyền thành phố Quảng Châu, có hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đường sắt đô thị. Hiện doanh nghiệp này đang quản lý hệ thống đường sắt dài 1.502 km, bao gồm đường sắt đô thị, đường sắt liên thành phố và đường sắt nhẹ.

Nhờ sở hữu chuỗi giá trị khép kín từ thiết kế, thi công đến vận hành, Quảng Châu tích lũy nhiều kinh nghiệm trong phát triển mô hình TOD - phương thức tận dụng giá trị gia tăng của quỹ đất quanh các nhà ga để tái đầu tư cho hạ tầng giao thông công cộng.

TP.HCM kỳ vọng kinh nghiệm này sẽ góp phần hỗ trợ thành phố tối ưu hóa quy hoạch mạng lưới metro, phát triển các khu TOD, tăng cường kết nối giữa đường sắt, giao thông đường bộ, không gian ngầm và đô thị thông minh.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM, sau khi Metro Quảng Châu mở văn phòng đại diện, hai bên sẽ tăng cường hợp tác trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, từng bước làm chủ công nghệ đường sắt đô thị, đồng thời hình thành hệ sinh thái hợp tác chuyên ngành bình đẳng, cùng có lợi giữa Metro Quảng Châu và cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Ông Lưu Chí Thành, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Metro Quảng Châu, cho biết tập đoàn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm trong các lĩnh vực công nghệ, đầu tư xây dựng và quản lý vận hành đường sắt đô thị; hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, mô hình quản lý ngành, thúc đẩy nội địa hóa công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Mở rộng hợp tác đường sắt quy mô lớn tại Việt Nam

Cũng trong ngày 1/6, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) và Tập đoàn Metro Quảng Châu đã ký thỏa thuận hợp tác chiến lược về quản lý, vận hành đường sắt điện khí hóa, đường sắt đô thị và đào tạo nhân lực nhằm phục vụ các dự án đường sắt quy mô lớn tại Việt Nam.

Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR Đặng Sỹ Mạnh cho biết nhu cầu phát triển đường sắt đô thị tại Việt Nam đang rất lớn. Theo kế hoạch, đến năm 2035, Hà Nội dự kiến đưa vào khai thác thêm 7 tuyến metro với tổng chiều dài gần 400 km, trong khi TP.HCM sẽ vận hành 6 tuyến với tổng chiều dài khoảng 183 km.

Hiện VNR và Metro Quảng Châu đang phối hợp nghiên cứu gói thầu vận hành tuyến đường sắt nhẹ tại Phú Quốc, đồng thời hướng tới các dự án khác như tuyến Bàu Bàng - Cái Mép.

Lãnh đạo VNR đề nghị Metro Quảng Châu chia sẻ kinh nghiệm về quản lý, vận hành đường sắt liên đô thị; khai thác đường sắt điện khí hóa khổ tiêu chuẩn tốc độ dưới 200 km/giờ; phát triển mô hình TOD cũng như xây dựng hệ thống đường sắt thông minh.

Đánh giá cao vai trò của VNR trong chiến lược phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam, Phó Thị trưởng Quảng Châu Lại Chí Hồng cho rằng việc tăng cường hợp tác sẽ góp phần thúc đẩy hiện đại hóa mạng lưới đường sắt Việt Nam, hướng tới mục tiêu phát triển hệ thống đường sắt quốc gia có quy mô khoảng 7.000 km theo quy hoạch.

Tại Việt Nam, Metro Quảng Châu đã tham gia một số dự án như tư vấn tuyến metro số 2 TP.HCM (Bến Thành - Tham Lương), nghiên cứu khả thi tuyến metro số 4 TP.HCM (Đông Thạnh - Hiệp Phước) và tư vấn thiết kế dự án tàu điện nhẹ tại đảo Phú Quốc.

Trong khi đó, TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025. Với diện tích hơn 6.700 km² và dân số vượt 14 triệu người, nhu cầu đầu tư hạ tầng giao thông liên vùng ngày càng cấp thiết.

Theo quy hoạch, đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu trở thành đô thị văn minh, hiện đại, giữ vai trò hạt nhân kinh tế và logistics của cả nước; xa hơn đến năm 2045 sẽ trở thành trung tâm tài chính, khoa học và đổi mới sáng tạo tầm cỡ châu Á.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố đang đẩy mạnh cải cách thể chế, huy động nguồn lực để đầu tư các tuyến vành đai và mạng lưới metro trọng điểm. Hiện TP.HCM mới đưa vào khai thác gần 20 km tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, đồng thời đang triển khai các dự án Bến Thành - Tham Lương, Bến Thành - Thủ Thiêm, Bến Thành - Cần Giờ cùng nhiều tuyến đường sắt và metro khác.

Lãnh đạo TP.HCM khẳng định sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất để các nhà đầu tư chiến lược, trong đó có Quảng Châu và Metro Quảng Châu, tham gia vào các dự án hạ tầng trọng điểm. Thành phố cũng giao các sở, ngành liên quan khẩn trương làm việc với phía Quảng Châu nhằm cụ thể hóa các danh mục hợp tác trong thời gian tới.

Sự kết hợp giữa kinh nghiệm phát triển hệ thống metro quy mô lớn của Quảng Châu và nhu cầu đầu tư hạ tầng khổng lồ của TP.HCM được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho quá trình hiện đại hóa giao thông công cộng, góp phần định hình diện mạo của siêu đô thị lớn nhất Việt Nam trong những thập niên tới.